Hoogspanningslijnen Brandevoort

Er lopen verschillende bovengrondse hoogspanningslijnen door de gemeente Helmond. In de wijk Brandevoort komen over een lengte van ongeveer 2,4 kilometer, tussen Liverdonk in het westen en het sportcomplex in het oosten, twee lijnen samen: een 150 kV-lijn en een 380 kV-lijn. Elke lijn bestaat uit twee circuits van elk drie bundels draden; één circuit hangt links en het andere rechts van de mast. Om deze lijnen aan het beleidsadvies van de rijksoverheid uit 2005 te laten voldoen, overweegt de gemeente aanvullende maatregelen. Op deze pagina vindt u de meest actuele informatie hierover.

Magneetveld

Iedere draad waardoor een elektrische stroom loopt, veroorzaakt een magneetveld. Hoe sterker de stroom, hoe sterker het magneetveld. Wanneer, zoals in Brandevoort, verschillende lijnen aan één mast hangen waardoor in gelijke of tegenovergestelde richtingen stroom loopt, kan een sterker magneetveld ontstaan dan bij een losse 150 kV of een losse 380 kV-lijn.

Beleidsadvies voor magneetvelden

Er zijn aanwijzingen voor een verband tussen wonen in de buurt van hoogspanningslijnen en een mogelijk verhoogd risico op leukemie bij kinderen tot 15 jaar. Het magneetveld zou de oorzaak kunnen zijn, maar een oorzakelijk verband is niet bewezen. Mede uitgaande van het voorzorgsbeginsel heeft de rijksoverheid in 2005 aan gemeenten, provincies en netbeheerders geadviseerd om zoveel als redelijkerwijs mogelijk is te voorkomen dat gevoelige bestemmingen – waar kinderen tot 15 jaar dagelijks langdurig verblijven, zoals huizen, scholen en kinderopvangplaatsen – in de magneetveldzone komen te staan.

Dit beleid geldt vanaf oktober 2005 voor nieuwe bestemmingsplannen en voor nieuwe hoogspanningslijnen of wijzigingen aan bestaande hoogspanningslijnen.

Het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM) ondersteunt de uitvoering van het beleidsadvies van de rijksoverheid in de praktijk met instrumenten die kunnen worden ingezet bij het bepalen van de omvang van de magneetveldzone. Ga hier naar de website van het RIVM.

Op 1 oktober 2019 stuurde minister Wiebes van Economische Zaken en Klimaat een brief aan de Tweede Kamer. Hieronder vindt u deze brief. Hierin bood hij een advies van Co Verdaas aan waarin deze het huidige voorzorgbeleid tegen het licht hield. Het adviesrapport vindt u ook hieronder. Voor de zomer van 2020 wil minister Wiebes dat een speciale commissie maatregelen op een rijtje zet waarmee de magneetveldsterkte ‘As Low As Reasonably Achievable’ (‘Zo Laag Als Redelijkerwijs Realiseerbaar’) wordt.

Zoneberekening

Het RIVM beschrijft de rekenmethode in de `Handreiking voor het berekenen van de specifieke magneetveldzone bij bovengrondse hoogspanningslijnen’ (pdf). De RIVM Handreiking is sinds 2005 enkele keren geactualiseerd. Bij het vaststellen van het bestemmingsplan Brandevoort/Hazenwinkel in 2015 baseerde de gemeente zich op een magneetveldzone van 2 x 45 meter, berekend volgens Handreiking versie 3.0 uit 2009. Dat betekent dat op een afstand van 45 meter of meer uit het hart van de lijn het jaargemiddelde magneetveld niet sterker is dan 0,4 microtesla.

Een berekening volgens Handreiking 3.0 houdt geen rekening met het feit dat als er twee hoogspanningslijnen samen in een mast hangen (zoals in Brandevoort) de stromen door die lijnen in tegenovergestelde richting kunnen lopen. Een berekening waarin wel rekening met stroomomkering wordt gehouden, zoals die in de huidige Handreiking 4.1, komt voor Brandevoort uit op een bredere magneetveldzone van 2 x 75 meter.

Capaciteit

Handreiking 4.1 gaat voor de 380 kV lijn uit van een benutting van 30% van het maximale transportvermogen en voor de 150 kV lijn van een benutting van 50%. Nu en in de nabije toekomst ligt het transportvermogen lager. TenneT geeft aan dat de 380 kV lijn in 2025 21% van het transportvermogen gebruikt. Voor de 150 kV lijn is dat in 2025 19%.

Als de magneetveldzone berekend wordt met deze transportvermogens bedraagt de magneetveldzone, volgens berekeningen van adviesbureau Petersburg Consultants, 2 x 50 meter. Wordt de 150 kV lijn in 2025 ook nog ondergronds gebracht, dan neemt de magneetveldzone verder af tot 2 x 40 meter.

Hoewel volgens het beleidsadvies een berekening van de magneetveldzone op het moment van het vaststellen van het bestemmingsplan volstaat, wil de gemeente zich houden aan de afspraken met de bewoners. Deze afspraken houden in dat de magneetveldzone berekend volgens de nieuwste RIVM Handreiking (versie 4.1 van 26 oktober 2015) niet breder wordt dan 2 x 45 meter.

Afspraken

In 2016 schreef de gemeente omwonenden een brief waarin werd aangegeven uiterlijk voor 2020 maatregelen door te willen voeren, waardoor de magneetveldzone berekend met de RIVM-rekenmethode uit Handreiking 4.1 niet breder zou worden dan ‘2 x 45 meter’.  In april 2019 ontvingen omwonenden een brief van de gemeente waarin werd aangegeven dat er vertraging in dit traject optrad.

Ministerie

Het ministerie van Economische Zaken en Klimaat onderzoekt op dit moment of en op welke manier het beleid bij bovengrondse hoogspanningslijnen kan worden uitgebreid naar andere delen van het elektriciteitsnet zoals ondergrondse kabels en transformatorhuisjes. Een advies van het kabinet hierover zal na de zomer van 2019 aan de Tweede Kamer worden voorgelegd. Op dit moment is onduidelijk welke gevolgen dat voor het beleid van nu kan hebben. Voorlopig blijft de huidige rekenmethodiek volgens Handreiking 4.1 gehandhaafd. Voor situaties die niet onder die Handreiking vallen kan het RIVM op dit moment geen nadere duiding geven.

De inzet van de gemeente is nog steeds om in het plan Brandevoort/Hazenwinkel te voldoen aan Handreiking 4.1. De gemeente wil de magneetveldzone ook volgens die rekenmethode terugbrengen tot maximaal 2 x 45 meter. De komende tijd wordt benut om de maatregelen die dat kunnen realiseren vorm te geven.

Deze maatregelen houden in ieder geval het ‘verkabelen’ (= onder de grond brengen) van de 150 kV-lijnen in. Met deze verkabeling kan de zone wellicht al voldoende worden gereduceerd. Anders vindt de gemeente aanvullende maatregelen nodig, zoals het hoger hangen van de draden of het dichter bij de mast brengen van de draden.

Veelgestelde vragen

Hieronder vindt u de meest gestelde vragen en antwoorden over magneetvelden in het algemeen en over de situatie in Brandevoort in het bijzonder. Vragen die de gemeente later krijgt zullen aan dit overzicht worden toegevoegd.

De gemeente en TenneT werden het de afgelopen periode niet eens over wat nodig, haalbaar en wenselijk was. In 2019 werd door het ministerie van Economische Zaken en Klimaat het voorzorgsbeleid geëvalueerd. Verder onderzocht het ministerie of en hoe het hoogspanningslijnenbeleid kan worden uitgebreid naar andere delen van het elektriciteitsnet, zoals ondergrondse kabels en transformatorhuisjes.  Op dit moment is nog niet duidelijk wat de uitkomst van dat onderzoek is. Daardoor wordt ook het proces in Brandevoort verder vertraagd.

Overigens is steeds vastgesteld dat in de actuele situatie in Brandevoort de grenswaarde van 0,4 microtesla op plekken waar woningen staan niet wordt overschreden.

De school bevond zich ten tijde van haar sluiting op een plek waar toen nog de 150 kV-lijnen bovengronds liepen, het ‘oude’ tracé voordat de lijnen op de huidige plek gecombineerd werden. Enkele lokalen bevonden zich binnen de magneetveldzone van 0,4 microtesla jaargemiddeld. Voor scholen en andere openbare ‘gevoelige ruimten’ (plaatsen waar kinderen tot 15 jaar het grootste deel van de dag verblijven) geldt dat ze zich uit voorzorg bij voorkeur niet in die zone bevinden. Daarom is de school dicht gehouden totdat de kabels verhangen waren naar hun huidige plek, op ruime afstand.

Het gaat onder meer om het verkabelen, het ondergronds brengen, van de 150 kV-lijnen. De isolatoren kunnen blijven hangen waardoor de breedte van de magneetveldzone mogelijk enkele meters afneemt. De 380 kV-lijnen kunnen dichter bij de mast worden gehangen. Die mogelijkheden zijn beperkt omdat onderhoud mogelijk moet blijven zonder allebei de circuits uit te zetten. Verder kunnen de draden strakker gespannen worden, waardoor ze hoger komen te hangen. Met enkele extra masten kan de magneetveldzone mogelijk nog verder versmald worden.

Vooralsnog lijken dat soort aanvullende maatregelen niet nodig, maar de definitieve berekeningen moeten nog gedaan worden.

Als de betrokken partijen het eens zijn over de te nemen maatregelen, de gevolgen daarvan en de verdeling van de kosten, kunnen kort daarna de vergunningen voor de werkzaamheden worden aangevraagd. Gezien de te doorlopen procedures is een begin voor 2021 niet waarschijnlijk. Tegen die tijd worden de omwonenden uiteraard geïnformeerd.

Wonen in Brandevoort is niet veiliger of onveiliger dan elders in Helmond of Nederland. De voorzorgsmaatregelen die de overheid neemt, onder meer bij deze hoogspanningslijnen, en alle wetten, regels en richtlijnen daar omheen zijn bedoeld om risico’s beheersbaar te houden. Van die aandacht voor (het beperken van) risico’s gaat niet altijd een geruststellende werking uit. Die aandacht kan maken dat mensen zich bewust worden van juist die risico’s die overheden willen beperken. Soms leidt dat tot onrust.

Wij proberen als gemeente Helmond u, waar nodig met hulp van partijen als TenneT, Petersburg Consultants, RIVM, GGD, ministeries en Provincie, zo goed mogelijk te informeren. We houden scherp in de gaten dat uw welzijn niet meer dan strikt noodzakelijk wordt gehinderd. Met uw gezondheid en veiligheid nemen we nog veel minder risico.

Dan zou een zuidelijker tracé logisch zijn. Daar zijn diverse andere overheden (gemeente Mierlo, provincie, Rijk) bij betrokken en dat maakt zo´n omleiding tot een operatie waar ruim 10 jaar of meer overheen zouden kunnen gaan. Dat biedt voor nu geen uitkomst.

Dat klopt gedeeltelijk. Het ministerie van Economische Zaken en Klimaat onderzoekt op dit moment of en op welke manier het beleid bij bovengrondse hoogspanningslijnen kan worden uitgebreid naar andere delen van het elektriciteitsnet zoals ondergrondse kabels en transformatorhuisjes. Een advies van het kabinet hierover zal na de zomer van 2019 aan de Tweede Kamer worden voorgelegd. Op dit moment is onduidelijk welke gevolgen dat voor het beleid van nu kan hebben. Voorlopig blijft de huidige rekenmethodiek volgens Handreiking 4.1 gehandhaafd. Voor situaties die niet onder die Handreiking vallen kan het RIVM op dit moment geen nadere duiding geven.

Deze indicatieve zone dient als richtsnoer voor gemeente of provincie om na te gaan of de situatie ter plaatse om een berekening door een deskundig bureau vraagt. Met die berekening is een voor dat tracé specifieke magneetveldzone te bepalen. Die specifieke berekening toont aan of, waar en in hoeverre omwonenden al dan niet blootstaan aan magneetvelden die de 0,4 microtesla jaargemiddeld overschrijden.

De magneetveldzone is het gebied waarbuiten de door bovengrondse hoogspanningslijnen opgewekte magneetvelden gemiddeld door het jaar heen niet sterker zijn dan 0,4 microtesla. In Brandevoort is deze zone 2 x 50 meter (op 5 meter naar boven afgerond).

Om de breedte van een magneetveldzone in Nederland te bepalen wordt de mastconfiguratie als uitgangspunt genomen. Hierbij wordt gekeken naar de hoogte van de type geleiders, de soort isolatoren waar deze aan hangen en de hoogte waarop ze hangen ten opzichte van elkaar.
Vervolgens worden de stroomwaarden bepaald, waarbij er gekeken wordt naar hoeveel stroom er door deze geleiders gaat. Uit deze berekening, te maken door een daarvoor toegerust bureau, komt de breedte van de magneetveldzone.

Handreiking 4.1 van de RIVM beschrijft dat voor die stroomwaarden een percentage van de ontwerpcapaciteit van de hoogspanningslijn wordt gebruikt. Om de feitelijke magneetveldzone in Brandevoort te bepalen hebben we de stroomwaarden gebruikt zoals die volgens de opgaven van TenneT en het ministerie daadwerkelijk door de geleiders gaan. Dat levert een magneetveldzone van 2 x 50 meter op (op 5 meter afgerond naar boven).

Volgens experts is het meten van magneetvelden van hoogspanningslijnen op zichzelf al behoorlijk complex. Het feit dat door Brandevoort een combinatielijn loopt met zowel 150kV als 380kV-lijnen zou het helemaal ingewikkeld maken. De lijnen met verschillende voltages die in verschillende richtingen kunnen lopen beïnvloeden elkaars magneetvelden voortdurend. Daarbij veranderen doorlopend de stroomwaarden, het net ‘pulseert’ als het ware.

De gezamenlijke stroomproducenten zorgen er namelijk voor dat uit de stopcontacten van alle gebruikers thuis op elk moment constant 220 Volt wisselstroom met een frequentie van precies 50 Hz komt. Daartoe draaien ze voortdurend ‘aan de knoppen’. Hier doet iemand het licht aan, twee huizen terug start iemand een wasdroger en een eind verderop zet iemand de airco uit: al die wisselingen in de vraag moeten op exact hetzelfde moment worden opgevangen in het aanbod. Bekijk hier het filmpje van TenneT waarin het principe van ‘Duwen en trekken’ beeldend wordt uitgelegd.

Metingen zijn daarmee volgens de experts per definitie momentopnames die maar zeer beperkt bruikbaar zijn. Een berekening zou een beter beeld geven van hoe breed het magneetveld nu en in de toekomst is. De huidige prognose is dat tot 2025 de belasting van de hoogspanningslijn door Brandevoort ongeveer gelijk blijven.

Wat we willen weten en meten is wat op jaarbasis de gemiddelde magneetveldsterkte en daarmee samenhangende magneetveldzone is. Daarvoor zouden losse metingen niet toereikend zijn. De vergelijking aan trajectcontrole op een snelweg wordt gemaakt: als je op een bepaald traject gemiddeld niet harder dan 100 kilometer per uur mag, kun je even 105 rijden als je een stukje verderop maar 95 gaat. Je gemiddelde snelheid is alsnog 100 kilometer per uur.

Iets soortgelijks speelt bij magneetveldzones: soms zijn ze iets breder, soms zijn ze iets smaller. Gemiddeld door het jaar heen hebben ze maximaal de breedte zoals die is aangegeven, in Brandevoort 2 x 50 meter (naar boven afgerond op 5 meter). Buiten die zone word je dus niet blootgesteld aan 0,4 microtesla gemiddeld in een jaar – een hoeveelheid die als ‘zeker veilig’ wordt gezien. In ieder geval tot 2025 gaat aan die magneetveldzone in Brandevoort waarschijnlijk niets veranderen.

Er zijn omstandigheden waarin een meting volgens experts wél zinvol is: bijvoorbeeld als een magneetveld apparatuur stoort. Dan zou je met een meting kunnen bepalen of en in hoeverre een specifiek elektromagnetisch veld inderdaad daarvoor verantwoordelijk is.

Meer informatie

Uw Reactie
Uw Reactie