Commissiestukken Starterslening Volkshuisvesting Nederlandse Gemeenten

~

Behoort bij agenda nr. \ \

datum vergadering

Gemeente Helmond

"'"

Com missie-format

Verzoek College van B en W voor Commissiebehandeling.

Vastgesteld in B en W vergadering van: 2 september 2003

OndelWerp: Starterslening Stimuleringsfonds Volkshuisvesting Nederlands Gemeenten

Inhoud: In verband met de stagnerende bouwproductie, de stagnerende doorstroming en als gevolg

daarvan de sterke groei van de belangstelling voor de huursector, wordt in Nederland naarstig gezocht naar

mogelijkheden om weer de doorstroming op gang te brengen. Met dit doel voor ogen heeft het

Stimuleringsfonds Volkshuisvesting Nederland (SVn) de starterslening ontwikkeld om het kopen van

woningen door starters te stimuleren. Ook de gemeente Helmond heeft de beschikking over een niet

onaanzienlijk bedrag uit dit fonds. Het fonds bestaat uit twee delen: een gemeentelijk deel ad ¿1.964.814 en

daarnaast nog aanwijzingsrechten tot een bedrag van ¿ 1.470.248,--. Deze aanwijzingsrechten op zgn.

Bouwfonds Stimuleringsleningen (rente 0,5%) heeft de gemeente verkregen bij de overdracht van het

Bouwfonds aan ABN-AMRO. De aanwijzingsrechten hebben een looptijd van 9 jaar en lopen per

kalenderjaar 1 jaar terug.Overigens kunnen - gelet op de korte looptijd van de aanwijzingsrechten - beide

delen niet worden samengevoegd ten behoeve van de Starterslening. In bijgaande notitie wordt in het kort

ingegaan op deze starterslening, wat deze inhoudt en op welke wijze in Helmond hiermee kan worden

omgegaan.

Daarnaast treft u aan de conceptverordening inclusief de als bijlage daarbij behorende Gemeentelijke

Uitvoeringsregels en productspecificaties.

Om deze starterslening mogelijk te maken is aanpassing van het raadsbesluit van 5 september 2000,

bijlagenr. 173, noodzakelijk.

De starterslening is in ieder geval de eerste drie jaar voor degenen die ervoor in aanmerking komen

renteloos en aflossingsvrij. Na deze drie jaar wordt de rente aangepast tot een meer marktconforme, terwijl

er ook aflossing betaald dient te worden. Is de financiële draagkracht onvoldoende dan kan de verkrijger

hertoetsing aanvragen en wordt de maand last aangepast aan deze draagkracht.

Op 5 september 2000 heeft de gemeenteraad besloten de middelen uit het gemeentelijk fondsdeel alleen ter

beschikking worden gesteld tegen de op het moment van het uitlenen geldende marktrente, zodat in principe

sprake is van een voor de gemeente budgettair neutrale situatie.

Wij verzoeken u het besluit van 5 september 2000 aan te passen. De eerste drie jaar dat de lening ingezet

wordt, zal er immers geen rente en aflossing voor betaald hoeven te worden. Bovendien zal ook de

bijgaande concept-Verordening door de gemeenteraad dienen te worden vastgesteld.

Met dit verzoek mee te zenden stukken:

Notitie Starterslening

Concept Verordening, incl. gemeentelijke uitvoeringsregels en productspecificatie

Het college van B en W verzoekt:

om behandeling in de raad op 30 september 2003 waarbij rekening gehouden dient te worden met de

adviezen van:

de commissie RF op 22 september 2003

de commissie MO op 11 september 2003

Starterslening

Pagina 1 van 2

Ruimte voor eventueel vervolg inhoud:

Het college verzoekt ~ raad om:

1. In te stemmen met de invoering van de Starterslening in Helmond;

2. In te stemmen met aanpassing van het besluit van de gemeenteraad van 5 september 2000 inzake de

rente-opbrengst van het gemeentelijke deel van het fonds dat ondergebracht is bij het Stimuleringsfonds

Volkshuisvesting Nederland en wel dat de passage "de middelen uit het gemeentelijk fondsdeel worden

alleen ter beschikking gesteld tegen de op het moment van uitlenen geldende marktrente" wordt

geschrapt;

3. Over te gaan tot vaststelling van de Verordening Stimuleringsfonds Starterslening, inclusief de

gemeentelijke uitvoeringsregels en productspecificatie.

Starterslening

Pagina 2 van 2

...

GEMEENTERAAD VAN HELMOND

Vergadering 30 september 2003, agendapunt

Onderwerp

: starterslening

Bijlage

B&W vergadering

Dienst I afdeling

: 162

: 2 september 2003

: SB.

Aan de gemeenteraad,

1. Inleiding.

De woningmarkt toont weinig beweging de laatste tijd. De bouwproductie ondervindt vertraging. Het

aantal ingeschreven woningzoekenden in de huursector loopt sterk op en vertoont woningbehoefte

onderzoek geen afname van de vraag naar woningen. Wel is de vraag naar echte dure woningen fors

afgenomen.

Algemeen wordt aangenomen dat het vooral de starters op de woningmarkt zijn, die zich enkele jaren

geleden nog massaal op de koopmarkt stortten, en nu, gezien de hoge koopprijzen en de relatief lage

huurprijzen, weer terugvallen op de huurmarkt. En ook de doorstroming vanuit de huur- naar de

koopsector is aanzienlijk teruggelopen. De koopsector is duur geworden, terwijl de huursector minder

snel in prijs is gestegen. Aangezien de vraag naar huurwoningen de afgelopen tijd reeds groot is in

verband met de herhuisvesting van de te herstructureren gebieden, is het aantal woningzoekenden,

geregistreerd bij de Helmondse corporaties, opgelopen.

2. Starters.

Het is dus voor veel starters op dit moment moeilijk om rechtstreeks een koopwoning te betrekken,

gezien de hoogte van de prijzen van koopwoningen, doch ook door de relatief toch aanzienlijk minder

sterke stijging van de huurprijzen. Dit betreft dus de echte starters, dat wil zeggen huishoudens, die

vanuit een inwonende situatie een woning betrekken. Daarnaast is er ook een groep starters,

huishoudens die momenteel een huurwoning bewonen, op de markt voor koopwoningen. Deze

laatste groep moet juist de vastzittende woningmarkt weer in beweging krijgen.

In deze notitie worden beide groepen tot de groep starters gerekend.

3. Het stimuleringsfonds Volkshuisvesting Nederlandse Gemeenten (SVn).

Het Stimuleringsfonds Volkshuisvesting Nederlandse Gemeenten (SVn) is in 1996 opgericht door het

toenmalige Bouwfonds Nederlandse Gemeenten. Via SVn konden de aandeelhoudende gemeenten,

waaronder Helmond, hun Bouwfondsdividend op een nieuwe manier - via het instrument Revolving

Fund - blijvend inzetten voor de kwaliteit van de gebouwde leefomgeving. Het dividend zou dan

binnen de "sector" blijven. Als stimulans verdubbelde Bouwfonds - in de vorm van aanwijzingsrechten

- van 1996 tot en met 1999 de bedragen die de gemeenten uit hun revolverende fonds investeren.

Hiermee kunnen gemeenten aanvullend renteloze, of laagrentende leningen verstrekken met een

looptijd van maximaal 10 jaar.

Na de overname van Bouwfonds door ABN-AMRO, begin 2000, verviel de mogelijkheid voor

gemeenten om Bouwfondsdividend bij SVn onder te brengen. De gemeenten werden daarom

uitgenodigd (een deel van) de verkoopopbrengst van de aandelen Bouwfonds bij SVn te storten. Van

deze mogelijkheid is ook door de gemeente Helmond gebruik gemaakt. In totaal brachten de

gemeenten ruim ¿179 miljoen bij SVn onder, daartoe extra aangemoedigd door een

verdubbelingsbijdrage van ABN-AMRO van ¿159 miljoen, in de vorm van een renteloze lening.

Ook de gemeente Helmond beschikt dus over een budget bij het SVn. Op dit moment heeft Helmond

¿1.964.841 ,- aan middelen in dit fonds. Daarnaast hebben het Bouwfonds in eerste instantie en ABN-

AMRO bij de overname, een aanzienlijk bedrag beschikbaar gesteld om tijdelijk in 'te zetten en wel

Gemeenteraad van Helmond

Bijlage: 162

blz. 1

¿1.470.248,-. Het betreft aanwijzingsrechten. Vanuit dit deel van het fonds kan de gemeente Helmond

leningen verstreklmet een looptijd van 9 jaar (in 2003) De looptijd van deze laatstgenoemde

bijdrage is tekort om in te zetten voor de starterslening en is bovendien ook niet toegestaan door het

SVn. Bovengenoemd bedrag van ¿1.964.814,- is, indien gewenst, wel volledig beschikbaar voor de

starterslening. Voor de trekkingsrechten ad ¿ 1.470.248,- zal op zeer korte termijn een andere

bestemming gevonden dienen te worden.

4. De starterslening

Met als doel:

. een evenwichtige opbouw van de woningvoorraad te bewerkstelligen;

. het genereren van doorstroming;

. het creëren van gelijke kansen van de verschillende doelgroepen op de woningmarkt en

. het specifiek vergroten van de kansen van starters op de koopmarkt heeft de Stichting

Stimuleringsfonds Volkshuisvesting Nederlandse Gemeenten (SVn) de starterslening ontwikkeld.

De starterslening wordt, op aanwijzing van gemeenten, verstrekt om voor starters het kopen van

een woning bereikbaar te maken. Starters kunnen via deze speciale lening méér lenen dan op

basis van hun inkomen mogelijk is. Deze extra lening maakt het kopen van een eigen huisvoor

een deel van de starters wel mogelijk en betaalbaar. De som van de starterslening is het verschil

tussen de maximale lening op NHG normen op basis van 90% van het inkomen en de kosten van

het verkrijgen in eigendom van de woning.

Voorbeeld:

Iemand kan met zijn inkomen ad ¿ 26.100,-- (90% van modaal) op basis van de NHG normen een

bedrag van ¿ 116.000,- lenen. De woning kost ¿ 143.500,-. Het verschil ad. ¿27.500,- kan in de vorm

van een starterslening worden verstrekt.

De Starterslening is bij aanvang renteloos en aflossingsvrij. De looptijd is maximaal 30 jaar. Pas als

het inkomen groeit zal naar draagkracht rente en aflossing over de lening moeten worden betaald. Na

het derde jaar gaat de koper in principe de volledige last betalen. Wanneer dit niet mogelijk is dan kan

de koper een hertoetsing aanvragen. Het inkomen wordt dan getoetst en op basis van de NHG

normen wordt de maand last vastgesteld. Een degelijke toetsing vindt in principe plaats na het 3de, 6de,

10de en 15e jaar. Is na 15 jaar de marktconforme maand last nog niet bereikt, dan blijft de op dat

moment vastgestelde jaarannuïteit voor de rest van de looptijd ongewijzigd. Gedurende de gehele

looptijd geldt dat bij verkoop de restantschuld in zijn geheel moet worden afgelost. Een eventuele

restschuld na 30 jaar wordt in één keer volledig afgelost. De terugontvangen gelden als gevolg van de

toetsing(en) en verkoop vallen weer terug in het revolving fund en zijn beschikbaar om opnieuw

ingezet te worden.

Het op deze manier inzetten van middelen is dus totaal anders dan het rechtstreeks subsidiëren van

woningen of het omlaag brengen van de grondkosten. Na de periode van anti-speculatiebeding zou

de koper, in geval van subsidiëring, het huis kunnen verkopen en de subsidie als winst op strijken. Met

de starterslening vallen de verstrekte middelen uiteindelijk weer volledig terug in het fonds.

De starterslening wordt momenteel bij 10 gemeenten (waaronder Almere, Amersfoort, Hoorn, Gemert-

Bakel) gevoerd. Daarnaast is SVn met zo'n 70 gemeenten in gesprek. Deze zitten in diverse fasen

van de invoering van de startersregeling.

5. Advies

Tot dusverre heeft de gemeente Helmond geen gebruik gemaakt van de mogelijkheden die het

Stimuleringsfonds Volkshuisvesting Nederlandse Gemeenten biedt en van de financiële middelen die

daar voor Helmond gereserveerd staan. Verleden jaar is getracht middelen uit dit fonds in te zetten

door middel van een laagrentende lening voor sociale huurwoningen in de Veste in Brandevoort.

Woningbouwvereniging Compaen is toen niet op dit aanbod ingegaan. Ook is woningbouwvereniging

Volksbelang een lening uit dit fonds aangeboden ter stimulering van een parkeergarage onder de

nieuwbouw aan de Hoofdstraat. Ook door Volksbelang is geen gebruik gemaakt van deze lening.

Voorgesteld wordt om middelen uit dit fonds nu in te zetten voor het verstrekken van startersleningen.

Om de markt voor koopwoningen weer te stimuleren, evenals de doorstroming vanuit de huursector

naar de koopsector wordt voorgesteld deze starterslening in te zetten in de sociale koopsector

(stichtingskosten maximaal ¿143.500,-, prijspeil 1 januari 2003). Om zoveel mogelijk huishoudens in

de gelegenheid te stellen hiervan gebruik te maken, wordt voorgesteld de maximale lening vast te

Gemeenteraad van Helmond

Bijlage: 162

blz. 2

stellen op ¿30.000,-. De leningen worden verstrekt tot het maximaal beschikbare budget ad

¿1.964.814,- bereiM is. De gelden die terugvloeien in dit fonds (rente en aflossing) kunnen vervolgens

weer ingezet worden. Voorgesteld wordt voorts de lening onder de volgende voorwaarden te

verstrekken. Een deel van deze voorwaarden zijn reeds integraal opgenomen in de voorwaarden die

het SVn zelf stelt.

.

De lening dient te voldoen aan de normen van de Nationale Hypotheek Garantie en zowel de

hoofdlening als de starterslening dienen verstrekt te zijn met deze Garantie;

Bij de bepaling van de hoofdlening wordt uitgegaan van 90% van het inkomen van de aanvrager.

Deze heeft daardoor iets meer ruimte om andere kosten, zoals hogere 02B, hoge;re

opstalverzekering enz. te betalen; .

Via het SVn kan een starterslening verstrekt worden van maximaal ¿30.000,-, afhankelijk van

inkomen en hoogte hypotheek;

De lening is de eerste drie jaar aflossingvrij en renteloos. Na toetsing wordt op basis van

financiêle draagkracht de lening eerst rentedragend gemaakt en als er dan nog ruimte is wordt er

ook afgelost.;

De stichtingskosten van de woning mag maximaal ¿143.500,- (prijspeil 1 januari 2003) bedragen,

hetgeen op dit moment de maximale stichtingskosten zijn van sociale koopwoningen;

De startersleningen worden verstrekt tot het maximum budget ad ¿1.964.841,- bereikt is, in

volgorde van binnenkomst. Terugontvangen rente en aflossing kan weer ingezet worden voor

nieuwe leningen.

Het huishouden dient starter te zijn op de Helmondse markt voor koopwoningen en dient op het

moment van aanvraag minimaal 1 jaar ingeschreven te staan als inwoner van Helmond. Dit

betekent dat zowel echte starters op de woningmarkt, huishoudens die vanuit een inwonende

situatie verhuizen en huishoudens die vanuit een huurwoning doorstromen naar de koopsector,

voor deze starterslening in aanmerking komen.

Afhankelijk van inkomsten en stichtingskosten wordt deze lening, in eerste instantie rentevrij en

aflossingsvrij aangeboden. Na 3, 6, 10 en 15 jaar wordt het inkomen getoetst en afhankelijk van

het (gestegen) inkomen het rentepercentage en aflossing aangepast worden.

.

.

.

.

.

.

.

Wij stellen u voor:

1. Aan te passen uw besluit van 5 september 2000 inzake de rente-opbrengst van het gemeentelijke

deel van het fonds dat ondergebracht is bij het Stimuleringsfonds Volkshuisvesting Nederland en

wel dat de passage "de middelen uit het gemeentelijk fondsdeel worden alleen ter beschikking

gesteld tegen de op het moment van uitlenen geldende marktrente" wordt geschrapt;

2. De Verordening Stimuleringsfonds Starterslening, inclusief de gemeentelijke uitvoeringsregels en

productspecificatie vast te stellen.

Het advies van de commissie ruimtelijk fysiek en het advies van de commissie middelen en

ondersteuning zal, na ontvangst, voor u ter inzage worden gelegd.

Burgemeester en wethouders van Helmond,

De burgemeester,

Drs. AAM. Jacobs.

De secretaris,

Mr. AC.J.M. de Kroon.

Gemeenteraad van Helmond

Bijlage: 162

blz. 3

~

~

c.. '"

,-. .,

"'"

BESLUIT I

Bijlage: 162

Raadsvergadering d.d.: 30 september 2003

De raad van de gemeente Helmond;

gezien het voorstel van burgemeester en wethouders van 2 september 2003.

gelet op de bepalingen van de Gemeentewet;

besluit:

1. Het besluit van 5 september 2000 inzake de rente-opbrengst van het gemeentelijke deel van het

fonds dat ondergebracht is bij het Stimuleringsfonds Volkshuisvesting Nederland en wel dat de

passage "de middelen uit het gemeentelijk fondsdeel worden alleen ter beschikking gesteld tegen

de op het moment van uitlenen geldende marktrente" wordt geschrapt;

Aldus besloten in zijn openbare vergadering van 30 september 2003, bijlage 162.

De raad voornoemd,

De voorzitter,

De griffier,

Gemeenteraad van Helmond

Bijlage: 162

blz. 4

.,... .

BESLUIT 11

Bijlage: 162

Raadsvergadering d.d.: 30 september 2003

De raad van de gemeente Helmond;

gezien het voorstel van burgemeester en wethouders van 2 september 2003.

gelet op de bepalingen van de Gemeentewet;

besluit:

vast te stellen de Verordening Stimuleringsfonds Starterslening, inclusief de gemeentelijke

uitvoeringsregels en productspecificatie

Hoofdstuk 1

Bearipsbepalinaen

Artikel 1

In deze verordening wordt verstaan onder:

a. SVn: stichting Stimuleringsfonds Volkshuisvesting Nederlandse gemeenten;

b. Stimuleringsfonds Startersregeling: het fonds waaruit de gemeente, op grond van haar

deelnemingsovereenkomst met SVn, Startersleningen kan toekennen, en waarin de rente en

de aflossingen over deze leningen worden teruggestort;

c. Starterslening: een lening die ten doel heeft om voor huishoudens met beperkte financiële

mogelijkheden de ruimte te vergroten om een eigen woning te kopen, en die worden

verstrekt op basis van de productspecificaties zoals vastgelegd in de SVn-informatiemap en

de Gemeentelijke Uitvoeringsregels Starterslening;

d. Aanvrager: de aanstaande eigenaar die de aanvraag doet. Bij twee aanstaande eigenaren

gelden beiden gezamenlijk als aanvrager;

e. Huishouden: het huishouden van de aanvrager, bestaande uit een natuurlijk persoon en zijn

niet duurzaam gescheiden levende echtgenoot of geregistreerd partner, of degene die met

hem op de ontvangstdatum van de aanvraag voor de Starterslening een gezamenlijke

huishouding voert of zal gaan voeren in de aan te kopen woning, niet zijnde kinderen of

pleegkinderen. Er kunnen niet meer dan twee personen tot het aldus gedefinieerde

huishouden behoren.

Hoofdstuk 2

Alaemene bepalinaen

Artikel 2

1. De gemeenteraad van Helmond heeft een Stimuleringsfonds Startersregeling ingericht

waaruit aan in artikel 6, lid 1, sub a. bedoelde huishoudens Starters leningen kunnen worden

toegekend voor de verwerving van in artikel 6, lid 1, sub b. bedoelde woningen.

2. Het Stimuleringsfonds Startersregeling is ondergebracht bij SVn.

Artikel 3

1. Op deze verordening is het bepaalde in de gesloten deelnemingsovereenkomst tussen de

gemeente Helmond en SVn van toepassing.

2. De als bijlage opgenomen Gemeentelijke Uitvoeringsregels Starterslening maken deel uit van

deze verordening.

Gemeenteraad van Helmond

Bijlage: 162

blz. 5

Artikel 4

1. Burgemeesteroen wethouders zijn bevoegd om met inachtneming van het bepaalde in deze

verordening een Starterslening toe te kennen.

2. Burgemeester en Wethouders stellen de hoogte van de Starters lening vast op basis van de als

bijlage opgenomen Gemeentelijke Uitvoeringsregels Starterslening.

3. De maximale hoogte van de Starterslening bedraagt ¿ 30.000,-.

4. Zowel de hoofdlening als de Starterslening dienen te worden verstrekt met Nationale

Hypotheek Garantie (NHG).

5. Burgemeester en wethouders kunnen bij hun beslissing op grond van het eerste en tweede lid

rekening houden met financiële steun die op grond van enige andere regeling is of kan worden

toegekend.

6. Burgemeester en wethouders kunnen aan de toekenning van Startersleningen nadere

voorschriften verbinden.

7. Burgemeester en wethouders zijn bevoegd het in het derde lid genoemde bedrag aan te

passen.

Artikel 5

1. Uit het Stimuleringsfonds Startersregeling kunnen slechts leningen worden toegewezen tot

het maximale budget ad ¿1.964.814,- is bereikt. Terugontvangen rente en aflossing kan

vervolgens weer ingezet worden.

2. Alle aanvragen op voet van deze verordening worden in volgorde van binnenkomst

afgehandeld.

3. Aanvragen welke in verband met het eerste en tweede lid niet kunnen worden toegekend,

worden door burgemeester en wethouders afgewezen.

Hoofdstuk 3 ToepassinQsbereik

Artikel 6

1. Deze verordening is uitsluitend van toepassing op leningaanvragen:

a. Van in Helmond woonachtige verblijfsgerechtigde personen die op het moment van de

aanvraag minimaal een jaar zelfstandig een huurwoning bewonen of minimaal een jaar

inwonend zijn. In geval van twee aanstaande eigenaren dien tenminste één van beiden

aan dit criterium te voldoen;

b. Voor het verwerven van nieuwe koopwoningen in Helmond waarvan de kosten voor het

verkrijgen in eigendom van de woning niet hoger zijn dan ¿ 143.500,- (prijspeil 1 januari

2003);

c. Van huishoudens, die vanuit een inwonende situatie of vanuit een huurwoning de onder

artikel 6 lid 2 genoemde nieuwe koopwoning verwerven.

2. Burgemeester en wethouders zijn bevoegd het in het eerste lid, sub b. genoemde bedrag

aan te passen.

Hoofdstuk 4

AanvraaQ en toekenninQ

Artikel 7

1. Huishoudens die, op grond van artikel 6 en gelet op artikel 1, lid e, in aanmerking komen voor

een Starterslening kunnen bij burgemeester en wethouders om een op naam gesteld

aanvraagformulier verzoeken.

2. Burgemeester en wethouders sturen binnen 5 werkdagen na ontvangst van het verzoek het

aanvraagformulier toe. Tegelijkertijd sturen burgemeester en wethouders SVn een kopie van

het voorblad van dit aanvraagformulier.

3. De verdere afhandeling vindt plaats conform de van toepassing zijnde Gemeentelijke

Uitvoeringsregels Starterslening en de Productspecificaties Starterslening die door SVn zijn

vastgesteld en die als bijlage zijn toegevoegd aan deze verordening.

Gemeenteraad van Helmond

Bijlage: 162

blz. 6

Hoofdstuk 5

Intrekken van de Starterslening

.-.

Artikel 8

1. Burgemeester en wethouders kunnen een toewijzingsbrief waarin wordt voorzien in de

toekenning van een Starterslening geheel of gedeeltelijk intrekken als:

a. Er niet is voldaan aan de bij of krachtens deze verordening gestelde voorschriften en/of

bepalingen;

b. De Starterslening is toegekend of vastgesteld op grond van onjuiste gegevens.

2. Burgemeester en wethouders trekken een toewijzingsbrief in ieder geval in als de

koopovereenkomst wordt ontbonden. .

3. Bij de intrekking kunnen burgemeester en wethouders de contante waarde van het reeds

genoten en/of toekomstige rentevoordeel geheel of gedeeltelijk (terug)vorderen, eventueel met

de mogelijkheid van beslaglegging.

4. In geval van overtreding van de voorschriften in deze verordening de eigenaar verschoonbaar

is, kunnen burgemeester en wethouders besluiten de bovengenoemde sancties geheel of

gedeeltelijk achterwege te laten.

Hoofdstuk 6

AflossinQ van de Starterslening

Artikel 9

1. Aflossingen worden verricht volgens het in de leningsovereenkomst met SVn bepaalde.

2. Extra aflossing op de Starterslening is altijd en zonder boete mogelijk.

3. Bij verkoop van de woning wordt de restant schuld ineens en volledig afgelost.

Hoofdstuk 7

Hardheidsclausule. slot- en overgangsbepalingen

Artikel 10

Burgemeester en wethouders zijn bevoegd in gevallen waarin de toepassing van deze verordening

naar hun oordeel tot een bijzondere hardheid leidt ten gunste van de aanvrager af te wijken van

deze verordening.

Artikel 11

Deze verordening treedt in werking op 1 oktober 2003.

Artikel 12

Deze verordening kan worden aangehaald als "Verordening Stimuleringsfonds Startersregeling".

Aldus besloten in zijn openbare vergadering van 30 september 2003.bijlage 162.

De voorzitter,

De griffier,

Gemeenteraad van Helmond

Bijlage: 162

blz. 7

GEMEENTELIJKE UITVOERINGSREGELS STARTERSLENING

9>. .

ALGEMEEN

"

De gemeente besluit over de toekenning van de Startersleningen uit het gemeentelijk fonds.

De gemeente bepaalt de doelgroep en het marktsegment waarvoor ze de Starterslening wil

inzetten.

De gemeente maakt gebruik van de productspecificaties, uitvoeringsregels en procedures van de

Starterslening zoals deze door de stichting Stimuleringsfondsyolkshuisvesting Nederlandse

Gemeenten (SVn) zijn vastgesteld.

De gemeente bepaalt de bijzondere voorwaarden en de hoogte van de Starterslening mede op

basis van een advies van nv. Bemiddelend Orgaan te Hoevelaken (BO.).

Indien sprake is van een hertoets, voert BO deze uit op grond van de Gemeentelijke

uitvoeringsregels. SVn ontvangt de uitkomst van deze hertoets en past vervolgens de rente en

aflossing aan.

De Gemeentelijke uitvoeringsregels mogen niet strijdig zijn met het besluit van de Stichting

Waarborgfonds Eigen Woningen inzake Nationale Hypotheek Garantie en Startersleningen.

"

"

"

e

e

In deze uitvoeringsregels worden beschreven:

. Kenmerken van de Starterslening.

. Voorwaarden aan de eerste hypothecaire lening.

. Inhoud van de draagkrachttoets Startersleningen.

. Inhoud van de hertoets Startersleningen.

1. KENMERKEN STARTERSLENING

De gemeente stelt, op basis van de lokale marktomstandigheden, de doelgroep en het marktsegment

vast wie in aanmerking komen voor de Starterslening.

De verwervingskosten worden door de gemeente goedgekeurd.

De Starterslening past binnen de door SVn gehanteerde productspecificaties en heeft mede op grond

van de verordening de volgende kenmerken:

. De Starterslening wordt verstrekt door SVn.

e Het rentepercentage van de lening bedraagt gedurende de eerste drie jaar 0,0%. Gedurende de

eerste drie jaar is geen aflossing verschuldigd.

. Na het 3de jaar van de looptijd wordt de rente aangepast op [...] (SVn-rente 15 jaar vast vanaf de

ingangsdatum lening). Het percentage staat vast tot en met het vijftiende jaar, gerekend vanaf het

moment van de ingangsdatum van de lening.

. Na het 3de, 6de, 1 Ode en 15de jaar kan men een hertoetsing aanvragen op basis van een brief die

SVn circa drie maanden van tevoren toestuurt. Indien uit deze hertoetsingen blijkt dat de

financiële draagkracht onvoldoende is, worden de rente en aflossing aangepast op basis van de

gemeentelijke uitvoeringsregels.

. Op het moment dat de marktconforme maandtermijn is bereikt, is hertoetsen niet meer mogelijk.

e Indien na 15 jaar de marktconforme maandtermijn nog niet bereikt is, blijft de op dat moment door

de gemeente vastgestelde maandtermijn voor de rest van de looptijd ongewijzigd. De lening wordt

afgelost via jaarannuïteiten

" De lening wordt verstrekt onder hypotheek waarbij zonodig genoegen wordt genomen met een 2e

of 3e hypotheek.

" In zijn algemeenheid wordt de Starterslening met Nationale Hypotheek Garantie afgesloten.

Gemeenteraad van Helmond

Bijlage: 162

blz. 8

2. VOORWAARDEN AAN DE EERSTE HYPOTHECAIRE LENING

...

..

Voor de eerste hypothecaire lening wordt Nationale Hypotheek Garantie verkregen.

De bank draagt de borgtochtprovisie voor Nationale Hypotheek Garantie af voor zowel de eerste

hypotheek als voor de Starterslening.

De bank meldt beide leningen als één financiering onder Nationale Hypotheek Garantie aan bij het

Waarborgfonds Eigen Woningen, waarbij de Starterslening als contante waarde subsidie is

opgenomen.

Een kopie van het meldingsformulier met uniek kenmerk wordt gezonden aan SVn.

De rentevastperiode van de eerste hypothecaire lening bedraagt tenminste 10 jaar.

De eerste hypothecaire lening mag niet hoger zijn dan een bedrag, gelijk aan de kosten voor het

verkrijgen in eigendom van de woning, volgens de normen van de Nationale Hypotheek Garantie,

minus de hoogte van de Starterslening. De hoofdsom van de Starterslening wordt als "contante

waarde subsidie" bij de NHG toetsing ingevoerd.

De bank verplicht zich na het ingaan van de lening geen gelden meer onder verband van de

eerste hypotheekstelling ter leen te verstrekken aan de schuldenaar. Voormelde verplichting rust

op de Bank uitsluitend voor zolang als de door SVn aangegane Starterslening niet volledig is

afgelost.

..

..

..

..

..

..

3. UITGANGSPUNTEN VAN DE DRAAGKRACHTTOETS VOOR DE STARTERLENING

Voor de draagkrachttoets wordt zoveel mogelijk aangesloten bij de NHG- toetsing, waarin bepaald

wordt of een lening Nationale Hypotheekgarantie mogelijk is met een bepaald inkomen. De kosten van

de draagkrachttoets zijn voor rekening van SVn.

Uitzonderingen:

1. Bij de draagkrachttoets wordt ook rekening gehouden met vermogen.

2. Het toetsinkomen dat in de draagkrachttoets wordt meegeteld bedraagt 90% van het werkelijke

toetsinkomen.

3. Persoonlijke verplichtingen worden voor de draagkrachttoets van de Starterslening buiten

beschouwing gelaten. Uiteraard worden de persoonlijke verplichtingen wel meegenomen in de

NHG-toets van de eerste hypothecaire lening.

4. DEFINITIES T.B.V. VASTSTELLING HOOGTE STARTERSLENING

1.

Ontvangstdatum

Datum waarop de aanvraag door SVn is ontvangen.

De aanstaande eigenaar die de aanvraag doet. Bij twee of meer

aanstaande eigenaren gelden beiden gezamenlijk als 'aanvrager'.

Het huishouden van de aanvrager, bestaande uit een natuurlijk

persoon en zijn niet duurzaam gescheiden levende echtgenoot of

geregistreerd partner, of degene die met hem op de

ontvangstdatum een gezamenlijke huishouding voert of zal gaan

voeren in de aan te kopen woning, niet zijnde kinderen of

pleegkinderen.

Er kunnen niet meer dan twee personen tot het aldus

gedefinieerde huishouden behoren.

Voor ieder lid van het huishouden (3) wordt afzonderlijk het

toetsinkomen vastgesteld conform de dan geldende NHG-normen

2. Aanvrager

3.

Huishouden

4.

Individueel toetsinkomen

Gemeenteraad van Helmond

Bijlage: 162

blz. 9

5.

Partner 1

..

6.

Partner 2

7. Toetsinkomen huishouden

8. Toetsrente

9. Financieringslastpercentag

e

10. Peiljaar

11. Beschikbaar eigen geld

12. VelWervingskosten

13. Genormeerde last

marktconforme lening

Het lid van het huishouden (2) met het hoogste individueel

toetsinkomen op de ontvangstdatum.

Indien het huishouden twee personen telt: degene(n) die niet het

hoogste individueel toetsinkomen op de ontvangstdatum heeft.

Indien partner 1 feitelijk met meer dan één andere persoon een

gezamenlijke huishouding voert, wordt als partner 2 aangemerkt

degene met het hoogste individueel toetsinkomen.

90% van individueel toetsinkomen partner 1 (5) en indien van

toepassing+ 90% van individueel toetsinkomen partner 2 (6).

Rentepercentage van SVn bij 15 jaar rentevast, zoals geldt op de

ontvangstdatum van de aanvraag.

Het financieringslastpercentage conform de op de ontvangstdatum

(1) geldende Normen NHG, dat behoort bij het individueel

toetsinkomen (4) van partner 1 (5), en rekening houdend met de

toetsrente (8). Volgens de NHG-norm wordt bij het bereiken van de

65-jarige leeftijd de 'financieringslasttabel vanaf 65 jaar' van de

NHG-voorwaarden en normen gehanteerd.

Indien de ontvangstdatum (1) in de eerste helft van het

kalenderjaar ligt: het kalenderjaar dat twee jaar voorafgaat aan het

jaar waarin de ontvangstdatum ligt;

indien de ontvangstdatum (1) in de tweede helft van het

kalenderjaar ligt: het kalenderjaar dat voorafgaat aan het jaar

waarin de ontvangstdatum ligt.

25 x belastbaar inkomen in box 3 van de inkomstenbelasting in het

peiljaar (10), van beide partners tezamen. (Op de aanslag

Inkomstenbelasting staat vermeld het belastbaar inkomen. Dit is

4% van het belaste vermogen, het vermogen dus na aftrek van de

vrijstelling).

Kosten voor het verkrijgen in eigendom van de woning, zoals

omschreven in de normen van de Nationale Hypotheek Garantie.

De hoogte van de verwervingskosten wordt vastgesteld door de

gemeente.

De genormeerde bruto last van de marktconforme lening aan het

begin van ieder van de volgende perioden, berekend op basis van

maandannuïteiten, de toetsrente (8), het restant van een

oorspronkelijke looptijd van 30 jaar en de restanthoofdsom aan het

begin van de betreffende periode. In beginsel is deze last steeds

gelijk. Indien echter één of meer van de aanvragers 56 jaar of

ouder zijn, maar nog geen 65 jaar, wordt de genormeerde last

zodanig naar beneden bijgesteld dat deze past bij het dan

geldende inkomen (uitgaande van een aanname dat het inkomen

dan daalt tot 70%).

5. VASTSTELLING GEGEVENS T.B.V. DE STARTERSLENING

Hoogte Starterslening

De geadviseerde hoogte van de Starterslening wordt door BO als volgt berekend. De gemeente

bepaalt de uiteindelijke hoogte.

Hoogte Starterslening = VelWervingskosten (12) -1- beschikbaar eigen geld (11). -1-

genormeerde marktconforme lening

De berekening van de genormeerde marktconforme lening is gebaseerd op een simulatie van de

marktconforme lening die de aanvrager met NHG kan krijgen.

Gemeenteraad van Helmond

Bijlage: 162

blz. 10

Indien geen van d~partners op de ontvangstdatum 56 jaar of ouder is, verloopt de berekening van de

genormeerde marktconforme lening als volgt:

Normfinancieringslast = Toetsinkomen huishouden (7) x financieringslastpercentage (9)

Genormeerde marktconforme lening = de maximale marktconforme lening op basis van de dan

geldende NHG-normen.

Toets bij 56 jaar of ouder

Indien op de ontvangstdatum één of meer van de partners 56 jaar of ouder is, maar nog geen 65 jaar,

gelden de volgende aanvullende regels:

Vanaf het begin van een jaar waarin een partner 65 jaar wordt, wordt rekening gehouden met een

inkomen van 70% van het actuele toetsinkomen. Hierbij wordt gerekend in hele jaren vanaf de

ontvangstdatum. Het toetsinkomen huishouden (7) wordt vanaf het begin van dat jaar

overeenkomstig verlaagd.

De financieringslast moet vanaf het begin van een jaar waarin een partner 65 jaar wordt passen

bij het dan geldende toetsinkomen huishouden. Dit wordt bereikt doordat er in de berekening

vanuit wordt gegaan dat de eerste periode extra wordt afgelost.

In de berekening van de nieuwe normfinancieringslast vanaf het begin van het jaar waarin een

partner 65 jaar wordt, wordt steeds uitgegaan van het financieringslastpercentage (9) van partner

1.

Normlast marktconforme lening

Als onderdeel van de aanvangstoets wordt vastgesteld hoe hoog de genormeerde last van de

marktconforme lening (13) bedraagt aan het begin van ieder van de volgende perioden. Deze

bedragen zijn van belang bij de hertoetsen.

Toets vermogen

Bij de toets wordt er vanuit gegaan dat het belastbare vermogen in box 3 (dus boven de vrijstelling)

wordt gebruikt als eigen geld ter financiering van de verwervingskosten.

6. TOEWIJZING STARTERSLENING DOOR DE GEMEENTE

BO brengt aan de gemeente advies uit over de hoogte van de Starterslening.

De gemeente bepaalt de definitieve hoogte van de Starterslening. Het is denkbaar dat de gemeente

op basis van de eigen verordening hierbij nog correcties toepast op het advies van BO, waarbij het

onder meer kan gaan om:

vaststelling van het vermogen uit een te verkopen woning, (indien de gemeente de Starterslening

van toepassing verklaart bij doorstroming van de ene naar de andere koopwoning), met als

resultaat een overeenkomstig lagere Starterslening;

extra vrijgesteld vermogen in bijzondere omstandigheden, met als resultaat een overeenkomstig

hogere Starterslening;

inperking van de normfinancieringslast doordat rekening wordt gehouden met overige financiële

verplichtingen, met als resultaat een hogere Starterslening;

andere correcties.

Voor de eerste periode van 3 jaar is de Starterslening renteloos en aflossingsvrij.

De gemeente wijst de Starterlening toe, met een toewijzingsbrief.

Indien de aanvrager naar het oordeel van de gemeente niet in aanmerking komt voor een

Starterslening, stuurt de gemeente de aanvrager hierover schriftelijk bericht.

SVn ontvangt een kopie van de toewijzingsbrief. c.q. van de brief met de afwijzing van de

Starterslening.

7.

HERTOETS STARTERSLENINGEN

Belangrijk:

. Persoonlijke verplichtingen worden bij de hertoets van de Starterslening buiten beschouwing

gelaten.

Gemeenteraad van Helmond

Bijlage: 162

blz. 11

.. Wanneer SVn op de mogelijke hertoetsmomenten, op verzoek van de klant, een hertoets uitvoert,

bedraagt het tarief hiervoor EUR 140,--, prijspeil 2002. Na 2002 wordt het tarief jaarlijks

geTndexeerd met de consumentenprijsindex alle huishoudens (zie:

www.cbs.nl/nl/cijfers/kerncijfers/scp1494b.htm), en wel als volgt:

index september voorafgaand jaar x EUR 140 -

index september 2002 '

.. De kosten van de hertoets komen voor rekening van de klant. SVn brengt deze kosten in rekening

bij de klant. De klant tekent hiertoe vooraf een machtiging tot eenmalige automatische incasso.

SVn brengt de kosten niet bij de klant in rekening, wanneer d~ gemeente in het genoemde besluit

bepaalt dat de gemeente de kosten voor haar rekening neemt. In dat geval worden de kosten

geboekt ten laste van de Gemeenterekening

Definities t.b.v. hertoets en aanpassing

Begrippen die hieronder niet worden gedefinieerd, maar die wel worden gebruikt in de navolgende

paragrafen, zijn reeds behandeld in de aanvangstoets).

14. Periode

Een periode waarin de rente en aflossing constant blijft. De

Starterslening kent 5 perioden:

1 jaar 1 Um jaar 3

2 jaar 4 Um jaar 6

3 jaar 7 Um jaar 10

4 jaar 11 Um jaar 15

5 jaar 16 Um jaar 30

15. Herzieningsdatum

Periode 1 gaat in op de ingangsdatum van de lening. De

ingangsdatum is de eerste dag van de maand volgend op die

waarin de hypotheekakte wordt gepasseerd.

De eerste dag van een periode (m.u.v. periode 1). Een

herzieningsdatum valt altijd op de eerste dag van een

kalendermaand.

De dag die drie kalendermaanden voorafgaat aan de

herzieningsdatum.

Het huishouden van de aanvrager, bestaande uit een natuurlijk

persoon en zijn niet duurzaam gescheiden levende echtgenoot of

geregistreerd partner, of degene die met hem voorafgaand aan de

peildatum tenminste zes maanden een gezamenlijke huishouding

voert, niet zijnde kinderen of pleegkinderen.

Er kunnen niet meer dan twee personen tot het huishouden

behoren.

16. Peildatum

17. Huishouden (t.b.v. hertoets)

Gemeenteraad van Helmond

Bijlage: 162

blz. 12

18. Hertoetsrente

oy..

19. Financieringslastpercentag

e hertoets

20. Peiljaar hertoets

21. Restantlooptijd

22. Marktconforme annuïteit

Starterslening

In de hertoets voor de periodes 2, 3 en 4: het gehanteerde

rentepercentage van SVn bij 15 jaar rentevast, zoals vastgelegd in

de offerte.

In de hertoets voor de periode 5: het rentepercentage van SVn bij

15 jaar rentevast, zoals geldt op de peildatum (16) van periode 5.

Het financieringslastpercentage conform de op de peildatum (16)

geldende NHG-normen dat behoort bij het individueel

toetsinkomen (4) van partner 1 (5), en rekening houdend met de

hertoetsrente (18). Volgens de NHG-norm wordt bij het bereiken

van de 65-jarige leeftijd de 'financieringslasttabel vanaf 65 jaar' 'Van

de NHG-voorwaarden en normen gehanteerd.

Indien de peildatum (16) in de eerste helft van het kalenderjaar ligt:

het kalenderjaar dat twee jaar voorafgaat aan het jaar waarin de

peildatum ligt.

Indien de peildatum (16) in de tweede helft van het kalenderjaar

ligt: het kalenderjaar dat voorafgaat aan het jaar waarin de

peildatum ligt.

De looptijd indien op de herzieningsdatum (15) de aflossing gaat

lopen:

30 jaar minus het aantal op de herzieningsdatum verstreken

jaren van de looptijd, maar met de volgende uitzonderingen:

10 jaar bij een hoofdsom tussen EUR 5.000 en EUR 10.000;

5 jaar bij een hoofdsom lager dan EUR 5.000.

De jaarannuïteit van de Starterslening over de restantlooptijd (21)

bij de hertoetsrente (18)

8. VASTSTELLING GEGEVENS T.B.V. DE HERTOETS

Toetsinkomen

Het actuele toetsinkomen wordt op dezelfde wijze vastgesteld als voor de draagkrachttoets als bij de

aanvangstoets.

Herziening rente en aflossing

De normfinancieringslast op de peildatum is de basis voor de herziening van de rente en aflossing

voor de eerstvolgende periode.

Normfinancieringslast =

Toetsinkomen huishouden (7) x financieringslastpercentage hertoets (19)

Beschikbare financieringslast =

Normfinancieringslast -1- Genormeerde last marktconforme lening (13)

Vervolgens wordt de rente en looptijd als volgt vastgesteld:

a. Indien de beschikbare financieringslast groter is dan de annuïteit Starterslening (22). geldt

gedurende de restantlooptijd de genoemde annuïteit. De rente blijft vast Um het einde van periode

4. Daarna gaat een nieuwe rentevastperiode in van maximaal 15 jaar, met het rentepercentage

van SVn bij 15 jaar rentevast, zoals geldt op de peildatum (16) van periode 5.

b. Indien de beschikbare financieringslast kleiner is dan de annuïteit Starterslening (22): er wordt

geen aflossing berekend, alleen rente.

Het rentepercentage wordt als volgt berekend:

Beschikbare financieringsruimte 100%

Hoogte Starterslening x 0

Het rentepercentage wordt naar beneden afgerond op eentiende procent.

Gaat voor de betreffende periode een annuïteit gelden, dan vinden er ten behoeve van de volgende

periode geen hertoetsen meer plaats.

Gemeenteraad van Helmond

Bijlage: 162

blz. 13

Wordt alleen rente berekend, dan vindt voorafgaand aan de volgende periode opnieuw een hertoets

plaats. .,.

PRODUCTSPECIFICATIES STARTERS LENING

STARTERSLENING

Verstrekking

.. De lening wordt verstrekt na toewijzing door de gemeente, voor zover de gemeente hiervoor

voldoende saldo heeft in het gemeentelijk revolving fund bij SVn.

Hoofdsom van de lening

0 De uiteindelijke hoogte van de hoofdsom wordt door de gemeente vastgesteld.

Looptijd

0 De looptijd bedraagt maximaal 30 jaar.

Indien de lening lager is dan EUR 10.000 dan geldt, vanaf het moment dat een annuïteit gaat

lopen, een looptijd van:

0 10 jaar bij een hoofdsom tussen EUR 5.000 en EUR 10.000;

0 5 jaar bij een hoofdsom lager dan EUR 5.000.

Rentepercentage

0 De Starterslening is bij aanvang renteloos.

0 Vanaf het vierde jaar tot en met het vijftiende jaar geldt het marktconforme rentepercentage. Het

percentage is gebaseerd op de SVn rente 15 jaar vast en is reeds vastgesteld bij de aanvraag van

de lening.

0 Na het 3de, 6de, 10de en 15de jaar kan de klant een hertoetsing aanvragen op basis van een brief die

hij van SVn drie maanden van tevoren ontvangt. Indien uit deze hertoetsingen blijkt dat er geen

financiële draagkracht is, blijft de maand last renteloos. Indien er sprake is van enige draagkracht

wordt de rente door SVn aangepast op basis van de gemeentelijke uitvoeringsregels.

0 Indien na 15 jaar de marktconforme rente nog niet bereikt is, blijft het op dat moment door de

gemeente vastgestelde rentepercentage voor de rest van de looptijd ongewijzigd.

Rentevastheid

. De rentevastheid periode bedraagt 15 jaar vanaf ingangsdatum van de lening.

Aflossing

. De Starterslening is bij aanvang aflossingsvrij. Vanaf het vierde jaar geldt een jaarannuïteit op

basis van de restant looptijd en het geldende rentepercentage.

li Na het 3de, 6de, 10de en 15de jaar kan de klant een hertoetsing aanvragen op basis van een brief die

hij van SVn drie maanden van tevoren ontvangt. Indien uit deze hertoetsingen blijkt dat er geen

financiële draagkracht is, blijft de maand last renteloos en aflossingsvrij. Indien er sprake is van

enige draagkracht wordt de jaarannuïteit door SVn aangepast op basis van de gemeentelijke

uitvoeringsregels.

li Op het moment dat de eerder genoemde jaarannuïteit is bereikt, is hertoetsen niet meer mogelijk.

li Indien na 15 jaar de eerder genoemde jaarannuïteit nog niet bereikt is, blijft de op dat moment door

de gemeente vastgestelde jaarannuïteit voor de rest van de looptijd ongewijzigd.

. Bij verkoop wordt de restantschuld in z'n geheel afgelost.

li Een eventuele restantschuld na 30 jaar wordt in één keer volledig afgelost.

Betaling van rente en aflossing

li Via jaarannuïteiten, steeds voor 1/12 deel te voldoen per de laatste van elke maand.

'" De maandelijkse betalingen worden valutair per 31 december van ieder jaar met de schuldrest

verrekend. Automatische incasso is verplicht.

Vervroegde aflossing

@ Is te allen tijde boetevrij toegestaan.

Gemeenteraad van Helmond

Bijlage: 162

blz. 14

Afsluitprovisie ..

. 1,5% over de hoofdsom van de lening.

Overige kosten

. Notariskosten.

. Eventuele borgtochtprovisie in verband met Nationale Hypotheek Garantie

Akte

. Van de lening wordt een notariële akte opgemaakt.

Zekerheden

. Hypotheek, waarbij zonodig genoegen wordt genomen met een 2e hypotheek.

. Voor de tweede hypothecaire lening wordt Nationale Hypotheek Garantie verkregen.

. De gemeente mag hiervan afwijken, zowel door extra zekerheden te verlangen of door met

mindere zekerheden genoegen te nemen.

Voorwaarden aan eerste hypothecaire lening

. Voor de eerste hypothecaire lening wordt Nationale Hypotheek Garantie verkregen.

. De rentevastperiode bedraagt tenminste 10 jaar.

. De eerste hypothecaire lening mag niet hoger zijn dan een bedrag, gelijk aan de kosten voor het

verkrijgen in eigendom van de woning, volgens de normen van de Nationale Hypotheek Garantie,

minus de hoogte van de Starterslening.

. De bank die de eerste hypothecaire lening verkrijgt verplicht zich na het ingaan van de lening

geen gelden meer onder verband van de eerste hypotheekstelling ter leen te verstrekken aan de

schuldenaar. Deze verplichting rust op de Bank uitsluitend voor zolang als de door SVn

aangegane Starterslening niet volledig is afgelost.

Krediettoets

Na aanvraag voor een Starterslening vindt een draagkrachttoets plaats. Onderdeel hiervan is een

BKR-toets.

Gemeenteraad van Helmond

Bijlage: 162

blz. 15