Commissiestukken Evaluatie Sluitingstijden horeca Helmond

Cie A13A

8 20

Gemeente Hel

Commissie-format

Verzoek College van B en W voor Commissiebehandeling.

Vastgesteld in B en W vergadering van : 6 juni 2002

Onderwerp: Evaluatie Sluitingstijden horeca Heimond

Inhoud:

Op 12 mei 2000 zijn als aanbeveling van het Horecabeleidsplan De smaak te pakken als experiment de

sluitingstijden van natte en droge horeca gewijzigd alsmede van terrassen als volgt:

- natte horeca: algemeen sluitingsuur van 01.00 naar 02.00 uur

- droge horeca: uiterste sluitingsuur van 03.30 naar 02.30 uur

- terrassen van 01.00 naar 01.30 uur

Het experiment is - met vertraging - geëvalueerd met behulp van: vragen in de lnwonersenquéte 2000, een

ondernemersenquéte, van gegevens van de MDRE en ook van een evaluatie uitgevoerd door de politie.

Het totaal leidt tot de conclusie: het experiment is geslaagd maar als aanbevelingen: een ordelijke afvoer

van publiek naar/bij taxies te regelen middels een taxistandplaats [hetgeen inmiddels in volle gang is],

alsmede de milieudienst registratie-verbetering laten doorvoeren. De Kerngroep Integraal Horecabeleid

adviseert accoord te gaan met de evaluatie.

Met dit verzoek mee te zenden stukken:

1. Evaluatie Sluitingstijden Horeca Heimond

2. Brief aan dhr. Houtert- Plaza Café

3. Brief aan alle Horecaondernemers

Het college van B en W verzoekt:

voor te leggen aan:

de commissie ABA op 28 augustus met als doel: kennis nemen van de Evaluatie Sluitingstijden horeca

Heimond en instemmen met handhaven huidige tijden, zoals in evaluatie vermeld.

abaformslui

Pagina 1 van 2

EVALUATIE EXPERIMENT SLUITINGSTIJDEN HORECA HELMOND

GEMEENTE HELMOND

Vastgesteld door Burgemeester en Wethouders

6 juni 2002

DATUM: 6 juni 2002

UITGAVE: GEMEENTE HELMOND

SAMENSTELLING: Afdeling beleidscoördinatie i.s.m Onderzoek en Statistiek

1

INHOUDSOPGAVE

1. Inleiding 3

2. Algemene conclusies en aanbevelingen 6

2.1 Conclusies

2.2 Aanbevelingen

3. Resultaten lnwonersenquéte 2000 9

3.1 Inleiding

3.2 Respons.

3.3 Resultaten enquéte

3.4 Conclusies

4. Resultaten enquéte ondernemers mei 2001 1 1

4.1 Inleiding

4.2 Respons

4.3 Resultaten enquéte

4.4 Verzoek verruiming sluitingstijden 1 ondernemer

4.5 Conclusies

5. Registratiegegevens politie, meldingen horeca en geluid 14

Regionale Milieudienst Eindhoven (MDRE) en vergunninggegevens gemeente

5.1 Politiegegevens

5.2 Klachtenregistratie MDRE

5.3 Vergunninggegevens sluitingsuren gemeente

5.4 Conclusies

Bi@lagen:

1. Tabellen 18

2. Politierapport 22

1. Inleiding

1.1 Aanleiding experiment

Op 12 mei 2000 is als uitvloeisel van de vaststelling van het Horecabeleidsplan Heimond

2000-201 0 "De smaak te pakken" een experiment met gewijzigde sluitingstijden van de natte

en droge horeca en terrassen van start gegaan. De redenen voor de verandering van de

sluitingstijden worden in het Beleidsplan "De smaak te pakken" als volgt omschreven:

" Om verschillende redenen is verandering van de Heimondse sluitingstijden voor horeca-inrichtingen

en terrassen (verruiming algemene sluitingsuren natte horeca en terrassen) te motiveren: mensen

gaan steeds later uit, vele andere gemeenten kennen een later of geen algemeen sluitingsuur (zie

bijlage 15.), vereenvoudiging aanvragen ontheffing, vergemakkelijking bestuurlijke in de plaats van

justitiële handhaving en tot slot een economisch argument (kostenreductie horeca).

Uit politiemeidingen Steenweg blijkt voorts dat het merendeel van de openbare orde meldingen na

2.30 uur ligt. Doordat het publiek de natte horeca aan het verlaten is en zich begeeft naar de droge

horeca aan de Steenweg, ontstaan samenscholingen van publiek. Hierbij voegen zich ook diverse

klanten van de cafés van het Havenplein. Gevolg is dat zaken droge horeca overvol raken en het

publiek op de Steenweg en omgeving buiten blijft wachten. Dan ontstaan problemen waar de politie

op moet reageren. Bovendien betreft het publiek dat al de hele avond uit is geweest en vaak grote

hoeveelheden alcohol genuttigd heeft. Het incasseringsvermogen van een grote groep van die

mensen is erg klein waardoor de kans op geweld groot is.

Door de drukte bij de droge horeca wordt de sluitingstijd ruim overschreden. Dit heeft tot gevolg dat er

nog diverse meldingen met betrekking tot openbare orde tot ver in de nacht zijn gelegen. Het late

tijdstip van sluiting van deze zaken heeft ook zijn gevolgen voor de bewoners in de omliggende

straten van de Steenweg.

Daarom wordt voorgesteld de droge horeca een half uur eerder dan de natte horeca te laten sluiten,

i.p. v. een half uur later zoals nu het geval is.

Uiteraard dient zowel de controle op sluitingstijden bij droge zowel als natte horeca goed te worden

uitgevoerd.'

1.2 Inhoud en invoering van het experiment

Het algemene sluitingsuu van de natte horeca (cafés e.d.) werd met ingang van 12 mei

2000 2.00 uur en was daarvóór 1.00 uur. Het algemene sluitingsuur van de droge horeca

(cafetaria's, shoarmazaken e.d.) bleef ongewijzigd (1.30 uur). Het algemene sluitingsuur van

terrassen werd 1.30 uur en was daarvoór 1.00 uur. Sluiting terrassen betekent geen

bediening meer. Een half uur voor sluitingstijd van de horeca-inrichting dient het terras in

ieder geval opgeruimd te zijn.

Daarnaast wijzigde ook 1 ontheffingsmoqeii5kheid, de mogelijkheid om tegen betaling van

extra kosten (leges) verlenging van het algemene sluitingsuur te verkrijgen, voor de droge

horeca. Voor de droge horeca was het vanaf 12 mei nog slechts mogelijk om 1 uur

verlenging aan te vragen, tot 2.30 uur. Daarvóór kon dat ook nog tot 3.30 uur.

Voor de natte horeca bleef 3.00 uur de uiterste tijd tot welke men ontheffing van het

algemene sluitingsuur kon aanvragen en voor terrassen bleef ongewijzigd dat geen

ontheffing van het algemene sluitingsuur mogelijk was. De natte horeca hoefde dus minder

leges te gaan betalen voor ontheffing omdat het algemene sluitingsuur een uur naar achter

was gezet en omdat het lagere tarief dat voorheen voor het eerste uur ontheffing gold, nu het

-enige - tarief voor de ontheffing tot 3.00 uur was geworden.

Voorafgaand aan de invoering hebben wij alle horecaondernemers een brief gestuurd met

hierin de uitleg wat de veranderingen waren ten aanzien van de sluitingstijden, voorzien van

een formulier waarop de ondernemer een eventueel gewenste verlenging van sluitingsuur

konden aanvragen. Ook waren er persberichten opgesteld, is de verandering aangekondigd

en beschreven in de gemeenterubriek van het huis-aan-huisblad Traverse en heeft de lokale

pers aandacht aan de nieuwe sluitingstijden besteed. Tijdens een informatiemiddag voor

3

horecaondernemers gehouden op 17 november 2000 hebben wij aan dit onderwerp ook

aandacht besteed, waarvoor alle horecaondernemers waren uitgenodigd.

Tot slot heeft de politie tijdens het weekend voorafgaand aan de invoering, tijdens de

surveillance op vrijdag- en zaterdagnacht, ook nog eens mondeling de verandering

aangekondigd.

1.3 Doelstelling, centrale vragen en te verwachten resultaten evaluatie

Het doel van de evaluatie is om erachter te komen of het experiment geslaagd is en of de

veranderde sluitingstijden dus in ongewijzigde dan wel aangepaste vorm voortgezet moeten

worden.

In paragraaf 1.1 hebben we de verschillende redenen op de sluitingstijden te wijzigen

opgesomd. Deze aspecten waren: mensen gaan steeds later uit (1), vete andere gemeenten

kennen een later of geen algemeen sluitingsuur (2), vereenvoudiging aanvragen ontheffing (3), een

economisch argument (kostenreductie) (4), verbetering van de openbare orde (5) en

vergemakkelijking bestuurlijke in de plaats van justitiële handhaving (6).

Dit proberen we te achterhalen door antwoorden te vinden op de volgende vragen:

Consumentenwaarderingluitgaanstrends (aspecten 1 en 2)

1 .Zijn de inwoners van Heimond tevreden over de verschillende openings- en

sluitingstijden en wat is de mening over de overlast, af te leiden uit de lnwonersenquéte

2000?

Te verwachten resultaat

We verwachten dat de consument de verschillende veranderingen goed waardeert

bijvoorbeeld omdat het straatbeeld rustiger is of omdat hij langer op een terras kan zitten.

lndicatoren consumentenwaarderin_qlaanpassing aan uitgaanstrends (ook in andere

gemeenten)

We nemen als indicatoren de vragen zoals gesteld in de lnwonersenquéte 2000

"Tevredenheid openingsuren café's, cafetaria's en restaurants centrum", "Tevredenheid

algemeen sluitingsuur café'slbars", "Tevredenheid uiterste sluitingsuur

cafetaria'slshoarmazaken" , "Tevredenheid sluitingsuur terrassen" en "Meer of minder

overlast sinds nieuwe sluitingstijden".

Economische aspectenlgevolgen voor bedrijfsvoering (aspecten 3, 4, 5)

2. Hoe waarderen horeca-, portierslveiligheids- en taxiondernemers de sluitingstijden?

Als indicatoren hanteren wij hier "toelafnemen overlast in of rond de zaak",

"organisatorischelbedrijfsvoeringsaspecten" en "financiële gevolgen", af te leiden uit de

hierover gestelde vragen in de ondernemersenquéte en enkele brieven en

krantenartikelen.

Te verwachten resultaat

We verwachten dat er aanpassing nodig was maar dat daarna de maatregel positief is

uitgepakt ten aanzien van de genoemde aspecten.

Openbare orde en overlast (aspecten 5,6)

3. Hoe hebben de openbare orde en de overlast zich ontwikkeld in het uitgaansgebied af te

leiden uit politiegegevens en gegevens MDRE en hoe zit het met de handhaving?

Te verwachten resultaat

In het algemeen verwachten we dat de openbare orde verbeterd en de overlast op straat

rond horecagelegenheden verminderd is rond slutingstijden en verbetering controle- 'en

handhaving door speciale aandacht van politie en door toevoegen nieuwe rubriek

"sluitingstijden" in weekendrapporten politie in de periode van 12-05-2000 tot 12-05-2001

in vergelijking met een zelfde periode er aan voorafgaand.

4

lndicatoren openbare orde en overlast op basis van politieregistratie

"Incidenten en aanhoudingen in horecaconcentratiegebied" zoals opgenomen in het

politierapport (zie bijlage 2).

lndicator openbare orde en overlast op basis van registratie MDRE

Als indicator hebben we de klachten die vallen onder de noemer "geluidsoverlast van een

horecagelegenheid" benoemd.

lndicatoren Controle- en Handhavingsaspecten

Als indicator hiervan hebben we de informatie van de politie over controles zoals die

beschreven worden in het politierapport (bijlage 2.).

1.4 Evaluatiebronnen

Om vanuit verschillende bronnen informatie over het verloop en de waardering van het

experiment te verkrijgen hebben wij twee enquétes gehouden en maken wij gebruik van

registratiegegevens van politie en de Regionale Milieudienst Eindhoven (MDRE).

Wij hebben in de enquéte 2000 vragen opgenomen over wat inwoners van Heimond vinden

van de nieuwe sluitingstijden. Deze is gehouden in november 2000, toen het experiment dus

circa een half jaar draaide.

Hoewel onder de inwoners ook natuurlijk een aantal horecaondernemers zitten, was dat

aantal in de steekproef die voor de lnwonersenquéte gehanteerd wordt te klein om meer

algemene uitspraken te doen en wilden we ook nog meer specifieke informatie over

gevolgen voor de bedrijfsvoering verkrijgen.

Daarom hebben wij aan het einde van het experimentjaar, in mei 2001, ook een schriftelijke

enquéte verspreid onder alle horecaondernemers die in het vergunningenbestand van de

gemeente zitten, alsmede onder taxiondernemers en portiersorganisaties, met op hun

toegespitste vragen. Immers, naast inwonerslconsumenten hebben de ondernemers het

meest rechtstreeks te maken met de veranderde sluitingstijden.

Vanwege de hoge kosten die gemoeid zijn met een speciaal bezoekersonderzoek (waarmee

ook bezoekers buiten de doelgroep, die bereikt wordt met de Inwonersenquéte, bereikt

zouden worden, namelijk mensen beneden de 18 jaar en van buiten Heimond) is hier vanaf

gezien. Dit zou namelijk betekend hebben dat door het jaar heen in vele weekenden in

nachtelijke uren bij alle horeca-gelegenheden geënquéteerd had moeten worden om een

enigszins representatief beeld te verkrijgen.

Het verwerken van de verschillende gegevens voor de evaluatie kostte meer tijd dan van te

voren geschat, waardoor de evaluatie van het experiment dat officieel tot 12 mei 2001 liep,

vertraging heeft opgelopen.

5

2. Algemene conclusies en aanbevelingen

2.1 Conclusies

Om te beoordelen of het experiment sluitingsuren (ten dele) geslaagd is proberen we in dit

hoofdstuk een antwoord te geven op de in de Inleiding geformuleerde Evaluatievragen en

verwachtingen.

Vraag 1: "Zijn de inwoners van Heimond tevreden over de verschillende openings- en

sluitingstijden en wat is hun mening over de overlast rond sluitingstijden?

Een grote meerderheid van de inwoners is in het algemeen tevreden of zeer tevreden met de

openingstijden van de horeca in het Centrum, rond de 80 %. Dit getal ligt voor de droge

horeca (81 %) nog hoger dan voor de natte (77 %) en voor restaurants het hoogst (88 %).

Hoewel de mening minder uitgesproken is over speciaal de sluitingstijden (rond de 30 %

heeft hier geen mening over) is toch rond de helft van de respondenten hier (natte en droge

horeca en terrassen) nog tevreden over, het percentage tevreden is het hoogst ten aanzien

van terrassen (53 %). Rond de 15 % is niet tevreden over de sluitingstijden van natte

horeca, droge horeca en terrassen.

Kortom men is grotendeels tevreden of zeer tevreden of heeft geen mening over de

openings- en specifiek de sluitingstijden.

Omwonenden van horeca onder de respondenten (niet verder onderverdeeld naar gebied)

hebben grotendeels geen mening over (geluids- of andere) overlast rond sluitingstijden van

de horeca vanaf 12 mei 2000 vergeleken met ervóór (rond de 60 %) en voor degenen die dat

wel hebben ervaart het grootste deel (42 % voor wat betreft de natte en 30 % voor wat

betreft de droge horeca) geen verschil tussen voor en na invoering van de maatregel. Enkele

respondenten ervaren meer, enkele ervaren minder overlast.

Er is geen vraag gesteld over de reden waarom men al dan niet tevreden is bij de

verschillende vragen dus de reden van ontevredenheid van de genoemden 5 % kunnen we

niet achterhalen. Het zou kunnen dat degenen die ontevreden zijn de wachttijden voor en het

aanbod van taxi's onvoldoende vinden, omdat dit ook al uit andere bronnen blijkt, zoals de

brief van een bezoeker, de reactie van een taxibedrijf, de antwoorden van een

horecaondernemer en ook uit het politierapport.

Vraag 2: "Hoe waarderen horeca-, portiers-iveiligheidsorganisaties en taxibedrijven de

sluitingstijden?"

De enquéte is behoorlijk goed geretourneerd (respons 37 %) en de verdeling over de soorten

respondenten is ongeveer gelijk aan die in het bestand. Daarom is het gerechtvaardigd meer

algemene uitspraken over de mening van de horeca, portiers-lveiligheidsorganisaties en

taxibedrijven werkzaam in Helmond te doen op basis van de resultaten.

Een aantal verwachte positieve kanten van de nieuwe algemene sluitingstijd van de natte

horeca (kostenreductie en aanpassing aan uitgaanstrends) wordt door ongeveer een kwart

van de ondernemers onderschreven. Het aandeel "geen mening/weet niet" en "merk ik

weinig van" is telkens ongeveer even groot. Slechts drie ondernemers zijn het er niet mee

eens.

Het aandeel ondernemers dat de maatregel vervroeging uiterste sluitingstijd van de droge

horeca echt negatief vindt ("ik begrijp niet waarom de sluitingstijd vervroegd is" en "niet

prettig want ik heb hierdoor duidelijk omzetverlies geleden" of bijvoorbeeld verwoord onder

de categorie "andere mening") is bijna net zo klein als de tegenstanders van de nieuwe

algemene sluitingstijd van de natte horeca (samen zes), waarbij nog 1 negatieve reactie

onder "anders" positief genuanceerd is, De veronderstelde positieve aspecten worden door

telkens 1 persoon onderschreven.

De nieuwe sluitingstijd van terrassen wordt als het meest positief gewaardeerd door de

ondernemers en kent slechts één tegenstander.

6

Taxibedrijven die reageerden zijn verdeeld (twee vinden dat onrust bij de taxi's toegenomen

en één dat het juist rustiger is). Het bestellen van, het wachten op en het aanbod van publiek

bij taxi's wordt als aandachtspunt door één taxibedrijf beschreven, ook veroorzaakt door het

mobiel bellen.

De beide beveiligingsbedrijven constateren dat het verloop van publiek rustiger is sinds

invoering van de nieuwe sluitingstijden.

Kortom, uit de antwoorden van de ondernemers die de enquéte retourneerden blijkt een

overwegend positieve dan wel neutrale houding ten opzichte van de nieuwe sluitingstijden,

voor wat betreft de aspecten beter aanpassen aan uitgaanstrends, vereenvoudiging

aanvragen ontheffing, kostenreductie, verbetering openbare orde. Een enkele ondernemer

meldt dat na een aanvankelijke niet zo'n positieve ontwikkeling voor de omzet, die nu deels

weer positiever is door verandering van bedrijfsvoering.

Vraag 3: Hoe hebben de openbare orde en de overlast zich ontwikkeld in het

uitgaansgebied af te leiden uit politiegegevens en gegevens MDRE en hoe zit het met

de handhaving?

Geconcludeerd kan worden op basis van het politierapport dat het beeld van de nieuwe

sluitingstijden, toegespitst op de vroegere sluiting van de droge horeca, voor de overlast

positief is. De politie constateert een rustiger straatbeeld en de ernst van de incidenten is

afgenomen. Concreet gemeld punt van aandacht inzake openbare orde en taxivervoer is de

afvoer van publiek rond sluitingstijd van de natte horeca, maar dit hangt niet uitsluitend

samen met de sluitingstijd van de natte horeca maar ook met technische ontwikkelingen

(mobiel bellen en de gevolgen ervan). Een ander punt van aandacht is het blijven hangen

van groepen jongeren na sluitingstijd natte horeca, maar daar kan de politie goed tegen

optreden geholpen door de vroegere sluiting van de droge horeca.

De politie beveelt daarom aan het handhaven van de per 12 mei 2000. ingevoerde nieuwe

sluitingstijden.

De MDRE-gegevens gaan met name over geluidsoverlast door horeca-inrichtingen. Deze

bevestigen dat bewoners wel degelijk baat hebben bij sluitingstijden aangezien er in de

meldingen duidelijk sprake is van klachten geluidsoverlast en wel de meeste over de horeca

van het Havenplein in de weekenden tot circa 3 uur (uiterste sluitingtijd natte horeca).

Daarna houden klachten op. Als het huidige sluitingsuur al dergelijke klachten oplevert, dan

zal een later sluitingstijdstip van de natte horeca hoogst waarschijnlijk tot nog meer klachten

leiden.

Is het experiment geslaagd?

Alles bij elkaar genomen kan de vraag uit de inleiding: "is het experiment geslaagd" positief

worden beantwoord. Daarbij zijn wel twee aanvullende aandachtspunten. Dit leidt tot drie

aanbevelingen.

2.2 Aanbevelingen

Aanbeveling 1:

De als experiment per 12 mei 2000 gewijzigde sluitingstijden (algemene siuitingsuur

café'stbars, uiterste sluitingsuur cafetaria'slsnackbarsishoarmazaken en sluitingsuur

terrassen) handhaven, onder enkele voorwaarden in de volgende aanbevelingen 2 en 3

uitgewerkt.

Aanbeveling 2:

De vraag naar en het aanbod van publiek bij taxi's in het algemeen en specifiek rond

sluitingstijden horeca beter regelen binnen het reeds gestarte Taxiveiligheidsproject

onder coördinatie van de politie.

Hierin dient het realiseren van een 1 of meerdere goede taxistandplaatsen in samenspraak

met alle belanghebbende partijen serieus overwogen te worden, met zonodig of zo mogelijk

voorzieningen als een afdak bij slecht weer en dergelijke en in overeenstemming met de

7

nieuwe rijksrichtlijnen hiervoor. Tevens dit goed communiceren met horecabezoekers en alle

benodigde instanties.

Doel: voldoende taxiaanbod, ordelijk verlopen van wachtrijen, minimaliseren van wachttijden

en minimaliseren van ongemak voor horecabezoekers.

Aanbeveling 3:

Registratie Milieudienst Regio Eindhoven verbeteren.

Dit houdt in het beter navragen bij klagers en registreren van incidenttijdstippen zodat bij

onderzoek nog preciezer nagegaan kan worden op welke tijdstippen precies klachten

betrekking hebben.

3. Resultaten lnwonersenquéte 2000

3.1 Respons

De algemene respons van de lnwonersenquéte 2000 was 59 %, ofwel 1.584 personen

retourneerden de enquéte. Dit aantal, zo blijkt uit het verslag van de enquéte', mag

representatief worden geacht voor de gehele Heimondse bevolking van 18 tot 85 jaar.

3.2 Resultaten enquéte (zie tabellen in bijlage 1)

Een drietal vragen ging over openings- en sluitingsuren van de horeca (in het centrum).

3.2.1 Antwoorden vraag tevredenheid openingsuren horeca (en andere voorzieningen)

stadscentrum en daarbuiten

In het algemeen is ruim driekwart (resp. 77 % tot 88 %) van de bewoners die deze vraag

beantwoord hebben tevreden of zeer tevreden over de openingstijden van de horeca in het

stadscentrum (café's, cafetaria's en restaurants). Rond de 70 personen (7 %) telkens heeft

hier geen mening over.

3.2.2 Antwoorden vraag tevredenheid sluitingsuren café/bars, cafetaria'slsnackbarsl-

shoarmazaken en terrassen algemeen

Gevraagd naar speciaal sluitingsuren in de hele stad zijn de meningen minder uitgesproken:

telkens ongeveer een derde van de bewoners (29 % tot 31 %) heeft hier geen mening over.

De oorzaak van dit grote percentage "geen mening/weet niet" zou kunnen liggen in het feit

dat die mensen nooit de horeca bezoeken rond die uiterste sluitingstijden.

Het percentage zeer tevreden of tevreden ligt lager dan bij openingstijden stadscentrum,

maar toch is rond de helft van de bewoners over de sluitingstijden tevreden. Voor algemeen

sluitingsuur van café's is dat 49 %, voor uiterste sluitingsuur

cafetaria'slsnackbars/shoarmazaken is dat 45 % en voor algemeen sluitingsuur terrassen is

dat 53 %. Hoewel relatief iets meer respondenten ontevreden of zeer ontevreden zijn over

het uiterste sluitingsuur van cafetaria'slsnackbarlshoarmazaken (1 8 %) ligt dat percentage

niet ver af van de ontevredenheid over sluitingstijden van café's (1 3 %) of terrassen (1 1 %).

3.2.3 Antwoorden op vraag (geluidsoverlast) rond sluitingsuur vóór en na 12 mei 2000 naar

soort respondent

Van de omwonenden van horecagelegenheden die deze vraag hebben ingevuld heeft het

grootste deel geen mening over eventuele verschillen in overlast voor en na invoering van de

nieuwe sluitingstijden (respectievelijk 60 % en 56 %). Ook kleiner deel ervaart geen verschil

tussen de periode vóór invoering van de maatregel en erna (respectievelijk 42 % en 30 %).

Enkele respondenten merken op dat er meer of minder geluids- of andere overlast is,

absoluut gezien zeer kleine aantallen, dus weinig algemeens over te concluderen.

De bezoekers onder de respondenten hebben over het algemeen deze vraag niet

beantwoord (respectievelijk 76 % en 67 %) en die dat wel hebben, hebben grotendeels

ingevuld hier geen mening over te hebben. (respectievelijk 90 van de 126 personen en 125

van de 168 personen).

Gemeente Heimond, lnwonersenquéte 2000, juni 2001

9

3.3 Reactie horecabezoeker

In juni 2000 kreeg de gemeente een brief van een Heimondse horecabezoeker die het niet

eens was met de nieuwe uiterste sluitingstijden van de droge horeca. Argumenten waren dat

het nu veel drukker was bij de taxi's en dat het veel ongezelliger zou worden, hetgeen

bezoekers ertoe zou brengen dat zij in andere steden of plaatsen zouden uitgaan.

Wij hebben toegezegd zijn brief in deze evaluatie te betrekken.

De verwachtingen van deze bezoeker krijgen maar zeer gedeeltelijk bijval van de resultaten

van de inwonersenquéte in zoverre dat slechts 18 % van de respondenten ook niet tevreden

bleek over deze uiterste sluitingstijden. Zie verder hoofdstuk 3 voor de mening van

horecaondernemers en taxibedrijven over het aanbod van publiek bij taxi's, die wel

bevestigen hetgeen deze bezoeker meldt.

3.4 Conclusies lnwonersenquéte en brief van horecabezoeker.

De respondenten zijn in grote mate tevreden of zeer tevreden met de openingstijden van de

horeca in het centrum (ca. 80 %). Speciaal gevraagd naar de sluitingstijden van de natte

horeca, de droge horeca en de terrassen, niet alleen in het centrum, ligt het

tevredenheidspercentage op circa 50 %, maar ook hebben velen daar geen mening over

(circa 30 %). Het percentage "ontevreden" ligt voor wat betreft uiterste sluitingstijd

cafetaria's, snackbars en shoarmazaken iets hoger dan bij café's of terrassen maar springt er

niet echt uit (18 % versus 13% en 1 1 %). In die zin lijkt de horecabezoeker die een klacht

indiende over de nieuwe sluitingstijden van de droge horeca pessimistischer over hoe

tevreden men zou zijn dan de gemiddelde Heimonder. De observatie over de gevolgen voor

het bestellen van en wachten op taxi's van deze bezoeker wordt zoals verderop blijkt door

andere bronnen bevestigd.

10

4. Resultaten enquéte ondernemers mei 2001

4.1 Opzet

Om de ervaringen van horecaondernemers, portiers/beveiligingsorganisaties en taxibedrijven

rond de nieuwe sluitingstijden te verkrijgen hebben we in mei 2001 een vragenlijst

ontworpen. De opzet van de vragenlijst hebben we eerst voorgelegd aan het overleg

openbare orde Steenweg/Havenweg waarin politie, horecaondernemers, brouwers,

portiersorganisaties en taxibedrijven zitting hebben, om te toetsen of de vragenlijst de goede

vragen en antwoordmogelijkheden bevatte, alsmede aan de kerngroep integraal

horecabeleid. Ook hebben we de ontwerpvragenlijst ter beoordeling voorgelegd aan een

shoarmaondernemer. Na enige bijstellingen is hij in mei 2001 verstuurd.

4.2 Respons

Van de 150 verstuurde vragenlijsten zijn er 55 geretourneerd, ofwel een respons van 37

De verdeling van soorten ondernemers in de respons komt ongeveer overeen met de

verdeling in het totale bestand, zoals in tabel 4 (bijlage 1) te zien is. Alle categorieën

ondernemingen zijn dus op een ongeveer dezelfde manier als in het bestand

vertegenwoordigd. Niet alle vragen zijn door alle respondenten beantwoord ofwel omdat de

vragen voor een specifieke categorie ondernemers bedoeld waren (6 en 7) ofwel omdat de

ondernemer in het algemeen aangaf dat de enquéte voor hem/haar niet van toepassing was

bijvoorbeeld omdat het een dagzaak was of omdat de zaak wel kon gebruik maken, maar

nooit gebruik maakte van uiterste sluitingsuren. In dat geval is door zo'n ondernemer niet

telkens "niet van toepassing" ingevuld, maar helemaal niet. Dit verklaart waarom het totaal

aantal personen dat de vraag beantwoordt niet telkens optelt tot 55 personen.

4.3 Resultaten

4.3.1 Antwoorden op de vraag over de mening over het nieuwe algemene sluitingsuur natte

horeca van 2.00 uur (tabel 5, bijlage 1)

Deze vraag is door 45 personen beantwoord. Aangezien op deze vraag meerdere mogelijke

antwoorden konden worden aangekruist omdat de antwoorden elkaar niet uitsluiten en

sommige mensen dit ook gedaan hebben, telt het aantal antwoorden op tot meer dan 40.

Per mogelijk antwoord staat telkens vermeld hoe vaak dat aangekruist is door de personen

die de vraag beantwoord hebben.

Ongeveer een kwart (12) van de 45 ondernemers die de vraag beantwoord hebben vindt het

nieuwe algemene sluitingsuur van de natte horeca prettig vanwege kostenreductie. Ook

ongeveer een kwart (1 5) meent dat het een goede aanpassing aan uitgaanstrends is. Ook

ongeveer een kwart (1 1) merkt daar weinig van. Voor het grootste deel van de bedrijven die

dit laatste invulden zijn dat daghorecazaken of zaken die altijd (veel) vroeger dan het uiterste

uur sluiten of omdat het portiers/beveiligingsbedrijven of taxibedrijven betreft. Bij andere kan

dit het geval zijn omdat ze altijd tot het uiterste sluitingsuur met ontheffing open waren en dit

uur is niet veranderd. Voor hen is het alleen een verandering in kosten (minder hoog).

Een kwart (10) heeft daar geen mening over. Dit kan om dezelfde reden zijn als bij

voorgaande antwoord ("merk ik weinig van").

In de rubriek "andere mening" (8 keer aangekruist) zeggen drie ondernemers (caféhouders)

dat ze er niet mee te maken hebben omdat ze toch eerder gesloten zijn, suggereert 1

ondernemer (dansschooi) om de natte horeca zelfs nog eerder, bijvoorbeeld 24.00 uur te

sluiten, zegt 1 ondernemer dat het pas laat op de avond begint te lopen, vindt 1 ondernemer

het verlaagde legestarief voor ontheffing tot 3.00 toch nog te hoog en suggereert vrije

sluitingstijden, vindt 1 ondernemer 3.00 uur beter als algemeen sluitingsuur en merkt één

shoarmazaak op dat het niet prettig is dat de café's later sluiten dan de shoarmazaken omdat

klanten die nu op een taxi wachten na bezoek aan de shoarmazaak dit buiten moeten doen,

soms tot 45 minuten. Drie ondernemers zijn het er dus niet mee eens (te laat, te vroeg en

verkeerd ten opzichte van de droge horeca).

4.3.2 Antwoorden op vraag 4 (over de nieuwe uiterste sluitingstijd van 2.30 uur van

cafetaria's, snackbars, shoarmazaken/grillrooms) (tabel 6, bijlage 1)

Deze vraag is door 40 personen beantwoord die één of meerdere antwoorden aankruisten.

Onder de respondenten bevinden zich zoals in 3.1 beschreven drie shoarmazaken. Zie voor

een toelichting over de percentages onder 3.3. 1.

Van de 40 mensen die 1 of meerdere antwoorden aankruisten van vraag 4 wordt de grootste

categorie gevormd door degenen die hier geen mening over hebben of voor wie dit niet van

toepassing is (16), bijvoorbeeld omdat ze dagzaak zijn, portiers/beveiligingsbedrijf of

taxibedrijf zijn of altijd eerder dicht. Om uiteenlopende redenen merkt bijna een kwart (9) van

de ondernemers op dat ze er weinig van merken, deels om dezelfde redenen als bij "geen

mening".

De veronderstellingen dat eerder naar huis gaan prettig zou zijn of dat het prettig is omdat er

minder klanten tegelijk de zaak binnen komen na 3.00 uur, wordt door telkens slechts 1

persoon onderschreven.

Een omzetverschuiving naar andere tijdstippen of naar andere manieren blijkt door meerdere

ondernemers ervaren te worden (5) en 4 ondernemers begrijpen de reden van de

verschuiving niet.

Twee van de drie shoarmazaken onder de respondenten vinden het niet prettig omdat ze

omzetverlies hebben geleden, hoewel 1 van de twee hiervan bij "andere mening" toelicht dat

hij aanvankelijk wel maar later geen verlies meer leed omdat hij in 2001 meer is gaan

bezorgen. Wel verliest deze ondernemer winst volgens zijn schrijven, omdat bezorgen tijd en

geld kost.

Bij "andere mening" merken verder 2 caféhouders op dat ze na sluiting nu zelf geen eten

meer kunnen halen. Twee andere caféhouders constateren dat er minder overlast op straat

is en "minder vervelend volk op straat" en 1 caféhouder zegt dat hij een prima verkoop heeft

's nachts. Tot slot merkt 1 caféhouder op in deze categorie dat het niet relevant is omdat hij

toch eerder gesloten is.

4.3.3 Antwoorden op vraag 5 (nieuw algemeen sluitingsuur terrassen) (tabel 7, bijlage 1)

Het grootste deel van de respondenten die deze vraag beantwoord heeft (48) heeft hier

weliswaar geen mening over (ruim één derde, 17) maar de tevredenheid hierover ("prettig,

past bij trend van langer uitgaan") is relatief het hoogst van alle gegeven antwoorden van de

vragen over sluitingstijden (één derde kruist dit antwoord aan, 16 personen) en niemand

kruist "niet prettig" aan.

De twee antwoorden bij "andere mening" waren "ik heb geen terras" en "het is te vroeg".

Kortom, van degenen die hier wel een mening over hebben geeft dus slechts 1 persoon aan

dat hij het er niet mee eens is, dus toch niet prettig eigenlijk.

4.3.4 Antwoorden op vraag 6 (ervaring van portiers/beveiligingsbedrijven met nieuwe

sluitingstijden)

Deze vraag is blijkbaar door meer soorten ondernemers ingevuld dan alleen de

portiers/beveiligingsbedrijven (7 totaal). Daarvan vulden er 4 in dat ze positief noch negatief

waren (weet niet/geen mening) of er niets van merkten. Twee portiers/beveiligingsbedrijven

retourneerde de enquéte. Deze laatste twee meenden beiden dat het verloop rustiger was

na 12 mei 2001 en blijkbaar nog 1 andere ondernemer. Dat de situatie het zelfde was als

voor invoering of onrustiger meende geen van degenen die deze vraag beantwoordden.

Andere meningen waren er niet.

12

4.3.5 Antwoorden op vraag 7 (ervaring taxibedrijven met nieuwe sluitingstijden)

De laatste vraag was bedoeld voor taxibedrijven, waarvan er drie van de vier de enquc-te

retourneerden. De vraag is blijkens de tabel door nog vijf andere ondernemers beantwoord.

Uit de formulieren blijkt dat van de taxibedrijven er 1 vindt dat het verloop rustiger is maar dat

er rond 3.00 uur dus ook minder omzet is, 1 vindt dat het juist onrustiger is en de derde vult

in bij "andere mening" in wezen dat het onrustiger is omdat rond 3.00 uur er 40-50 gsm's

tegelijk bellen om opgehaald te worden terwijl er daarvoor een uitloopmogelijkheid was

omdat de shoarmazaken nog tot 3.30 uur open waren. Nu zijn er rond 3.00 uur te weinig

wagens en verder is rond 3.30 uur iedereen weg.

Eén bedrijf merkt overigens ook op dat hij graag in het horecaoverleg deelneemt omdat daar

slechts 1 taxibedrijf in deelneemt. Wij zullen deze taxionderneming in het vervolg ook voor dit

overleg uitnodigen.

4.4 Verzoek verruiming sluitingstijden van 1 ondernemer

In maart 2001 - tijdens de looptijd van het experiment - ontving de gemeente het verzoek van

één horecaondernemer van één café aan het Havenplein (Plaza) om het uiterste sluitingsuur

voor zijn zaak als proef van 3.00 naar 4.00 uur te verzetten, waarbij dan vanaf 3.00 uur geen

bezoekers meer toegelaten zouden worden. Argumenten zijn met name dat het publiek

steeds later uitgaat en anders bijvoorbeeld naar Eindhoven zou gaan uitwijken. Door het niet

meer toelaten van nieuwe bezoekers na 3.00 uur zou het verloop naar buiten geleidelijker

gaan.

De burgemeester heeft dit verzoek gezien als een verzoek om een nachtvergunning en

vervolgens afgewezen met als belangrijkste argumenten dat een nog later sluitingsuur

gezien de omgeving met een gemengde bestemming waaronder woonbestemming niet

gewenst is en dat ook het experiment nog liep. In april 2002 heeft dezelfde ondernemer

opnieuw een brief aan het college gestuurd met hetzelfde verzoek om'ruimere sluitingstijden

(uiterste sluitingstijd 4.00 uur i.p.v. 3.00 uur) en in juni nogmaals.

Er is een aantal argumenten om niet aan het verzoek van deze horecaondernemer te

voldoen.

Uit de gegevens van de Milieudienst (bijlage 1, tabel 1 1 en hoofdstuk 5, paragraaf 5) blijkt

dat bewoners het meest klagen over geluidsoverlast veroorzaakt door inrichtingen aan het

Havenplein en dat is ook anno 2002 nog steeds zo. De sluitingstijden natte horeca van 3.00

uur vervullen een goede functie voor de nachtrust van omwonenden, aangezien de klachten

telkens ophouden rond 3.00 uur.

Verder is het huidige systeem van sluitingstijden een totaal afgestemd geheel van

sluitingstijden van natte en droge horeca, portiersinzet, politie-inzet en taxi-

veiligheidsmaatregelen. Sleutelen aan 1 onderdeel en dan nog wel bij 1 ondernemer, zou

gevolgen hebben voor dit geheel van openbare orde maatregelen, hetgeen wij naast de

hierboven al beschreven argumenten, ook niet wenselijk achten, en dit zou vanuit het

oogpunt van concurrentie ook niet rechtvaardig zijn naar andere ondernemers natte horeca.

4.5 Conclusies

Kostenreductie en aanpassing aan nieuwe uitgaanstrends zijn voor een deel (telkens een

kwart) van de respondenten zeker prettige kanten van het nieuwe algemene sluitingsuur van

de natte horeca. Samen ongeveer de helft, 21 van de 45 personen die deze vraag

beantwoordden, vindt dit noch positief noch negatief ("merk ik weinig van" of "weet niet/geen

mening").

Slechts drie ondernemers vinden de nieuwe sluitingstijd van de natte horeca negatief. Een

genoemd negatief aspect is het bestellen en wachten op een taxi na sluitingstijd van de natte

horeca, als de droge horeca reeds dicht is.

Over de nieuwe uiterste sluitingstijd van de droge horeca is de grootste categorie "weet

niet/geen mening" of "merk ik weinig van", samen 25 van de 40 personen die deze vraag

beantwoordden. Twee veronderstelde positieve gevolgen van deze maatregel (eerder naar

13

huis kunnen of minder klanten tegelijk in de zaak) worden door vrijwel niemand als zodanig

onderschreven (telkens 1 persoon). Een andere manier van omzetvergaring of omzet op

andere tijdstippen wordt door meer, 5 personen, onderschreven en bijna net zoveel (4)

mensen geven aan de maatregel niet te begrijpen.

Slechts twee ondernemers geven aan omzetverlies geleden te hebben, hoewel er 1 daarvan

dit weer nuanceert door op te merken dat dat verlies na enige tijd verdween door een andere

manier van omzetvergaring (meer bezorgen), dat echter wel minder winstgevend is.

Samengevat geven 4 een minder positief oordeel over de maatregel (ze begrijpen hem niet)

en hebben 2 (deels dezelfde) ondernemers een omzetverlies dan wel winstdaling.

Twee cafés merkten bij deze vraag op dat het rustiger is, hoewel twee andere het spijtig

vinden na sluiting geen eten meer te kunnen halen.

Slechts 1 respondent vindt de latere sluitingstijden van terrassen negatief en verder is de

tevredenheid over deze maatregel het grootst, ruim een derde van degenen die deze vraag

beantwoordden kruiste "prettig" aan. Het aandeel "weet niet/geen mening" of "merk ik

weinig" van is hier ook vrij groot (samen 32 van de 48 personen die deze vraag

beanwoordden).

De beide portiers/beveiligingsbedrijven die de enquéte retourneerden (2 van de 3 in het

uitgaansgebied werkzame bedrijven) constateren een rustiger verloop van publiek rond

sluitingstijden, zonder verdere opmerkingen.

De taxiondernemers die de enquéte retourneerden zijn verdeeld over de gevolgen van de

veranderde sluitingstijden voor het aanbod van publiek bij de taxi's. Twee van de drie merken

op dat het aanbod van publiek voor hun taxi's onrustiger is dan voor invoering van de nieuwe

sluitingstijden (veel mensen tegelijk mobiel bellen). De andere ondernemer meent dat het

rustiger is.

Aangezien ook al een shoarmaondernemer een opmerking over het wachten op taxi's

maakte zijn het bestellen van taxi's en het aanbod van publiek een punt van nadere

aandacht.

Met name vanuit het belang van de bewoners van omgeving van het horecagebied en de

rest van het centrum achten wij een verruiming van het uiterste sluitingsuur van de natte

horeca naar 4.00 uur zoals dat door 1 ondernemer van het Havenplein is ingediend, niet

gewenst

14

5 Registratiegegevens politie, meldingen horeca en geluid MDRE en

vergunninggegevens gemeente

5.1 Politiegegevens

5.1.1 Invoering en controles (zie ook bijlage 2, politierapport)

Standaard zet de politie 7 politiemedewerkers in gedurende vrijdagnacht, zaterdagnacht

en tijdens evenementsdagen van 22.30 uur tot 0.400 uur. De ondernemers in het

uitgaansgebied zijn het weekend voorafgaand aan de invoering (naast de schriftelijke

informatie van de gemeente) door de politie ook gewezen op de nieuwe sluitingstijden.

De politie controleert op sluitingstijden en het verloop van incidenten in hoofdzaak in het

centrum en wel in en om het uitgaansgebied (Steenweg, Kanaalzone, Havenweg, Markt,

Koninginnewal). Af en toe wordt een speciale controle sluitingstijden gehouden. In eerste

instantie bleek de instructie voor agenten nog niet volledig te zijn waarna die verbeterd is,

zie ook hieronder in 5.1.2. In de weekendrapporten van de politie is sinds 12 mei 2001

een rubriek "sluitingstijden" toegevoegd na invoering van de nieuwe sluitingstijden.

5.1.2 Evaluatie politie sluitingstijden (tabel 1 0, bijlage 1 en politierapport , bijlage 2)

Situatie voor mei 2000

De politie beschrijft in haar rapport dat vóór mei 2000, met de oude sluitingsuren, de

droge horeca massaal bezocht werd na sluiting van de natte. Door onder meer

alcoholgebruik was "de acceptatie-grens laag, de irritatiegrens hoog en niet zelden

leidden vechtpartijen en ander ordeverstoringen tot een onrustig straatbeeld en menselijk

leed. Deze situatie was van invloed op het gevoel van onveiligheid en de beeldvorming"

(pag. 2 rapport). Als bijkomend effect trad op dat vele aanhoudingen leidden tot veel

politie-inzet voor afwerking van de aangehouden daders. Aangezien politie-capaciteit

maar eenmaal kan worden uitgegeven, leidt dit tot een daling van inzet op andere

momenten.

Proef en doelstelling

Als werkdoeistelling voor de eigen organisatie golden voor de politie tijdens de proef dat

het aantal ernstige openbare orde incidenten diende te verminderen en dat het aantal

motieven van horecabezoekers om na sluitingstijd van de natte horeca nog te verblijven

in het horecaconcentratiegebied verminderd zou moeten worden, dit alles toegespitst op

de vervroegde sluiting van de droge horeca.

Gegevensbronnen 22ai2

Ten behoeve van deze evaluatie heeft de politie een vergelijking in de tijd gemaakt met

behulp van het bedrijfsprocessensysteem van incidenten en aanhoudingen in het

uitgaansgebied Steenweg/Havenweg. Gekeken is naar vrijdag-en zaterdagnacht, de

uitgaansnachten, naar de tijdstippen van 00.00 uur's nachts tot 06.00 uur's ochtends

over het gehele jaar 1999 en 2000 en over 2001 tot 14 november. (=Zie tabel 1 0 in bijlage

1. ) Als indicatoren zijn de incidenten en aanhoudingen op het terrein van

geweidsdelicten, aantastingen van het openbaar gezag of openbare orde, bedreigingen

en beledigingen genomen en bij elkaar opgeteld.

Daarnaast gebruikt de politie als bronnen de weekendrapporten van de dienstdoende

agenten, regelmatig overleg met de afdeling bestuurs- en juridische zaken van de

gemeente en haar regelmatig overleg met een vertegenwoordiging van Heimondse

horecaondernemers, taxibedrijven, beveiligingsbedrijven en anderen (= overleg

Openbare orde uitgaansgebied Havenweg/Steenweg).

Effecten vroegere sluiting droge horeca

Uit tabel 1 0, bijlage 1 (gegevens bedrijfsprocessensysteem politie), blijkt altijd een piek

1 5

van ordeverstoringen tussen 02.00 uur en 04.00 uur's nachts.

Voorts is er op bepaalde tijdstippen een toename en op andere tijdstippen een daling van

het aantal incidenten. Voor het totaal aantal incidenten tussen 0.00 en 06.00 uur op

vrijdag- en zaterdagnacht kan echter gesteld worden dan het aantal incidenten en

aanhoudingen over 2000 en 2001 ongeveer gelijk is gebleven.

In de weekendrapporten van het dienstdoend politiepersoneel wordt toch gesproken van

een rustiger straatbeeld en een meer beheersbare situatie sedert de vervroegde sluiting

van de droge horeca na mei 2000. Het beeld is doorgaans dat om 03.00 uur de natte

horeca sluit en daarmee alle horeca en dat bezoekers in het algemeen eensgezind naar

huis gaan. Wel is er sprake van een groter aanbod van publiek tegelijk bij de taxi's.

Hierop was het taxivervoer aanvankelijk niet afgestemd. Er is minder sprake van

gefaseerde afvoer.

Ook bleken er groepen jongeren na sluitingstijd natte horeca te blijven "hangen" op zoek

naar sensatie, volgens het rapport. Aangezien echter alle horeca na 03.00 uur is gesloten

is er voor hen geen reden meer om te blijven, aangezien ook de droge horeca gesloten

is, en kan de politie op die basis meteen optreden bij ordeverstoringen. Incidenten zijn

sneller zichtbaar en vroegtijdig optreden leidt tot vermindering van kans op escalatie. Alle

bezoekers zijn tussen 03.30 en 03.45 uur vertrokken, in tegenstelling tot de periode voor

12 mei 2000, voor de vervroegde sluiting van de droge horeca

Het beeld dat uit de cijfers komt (ongeveer gelijk aantal incidenten en aanhoudingen) en

het beeld dat uit de rapporten (rustiger straatbeeld) komt lijken met elkaar in

tegenspraak. Dit wordt echter als volgt verklaard door dienstdoende agenten. Er is geen

verblijfsmotief meer na 03.00 uur (zie ook hiervoor) maar ook worden er geen nieuwe

bezoekers meer in het horecagebied aangevoerd (van elders in de stad of de regio) naar

de enkele droge horecazaken. Daarnaast is mede door snellere waarnemingen en

rapportages het aantal geregistreerde incidenten weliswaar niet afgenomen, maar wel de

ernst ervan sedert vervroegde sluiting van de droge horeca vanaf 12 mei 2000.

Een andere factor die het aantal incidenten rond sluitingstijden negatief beïnvloedt is de

komst van de mobieltjes. Eerder bestelde een horecaondernemer de taxi en wist het

publiek precies voor wie een bestelde taxi was. Steeds meer mensen bellen zelf mobiel

naar taxi's en er ontstaat er een run op een bestelde taxi, waarbij meerdere personen

een taxi claimen. Niet zelden leidt dit tot vernielingen en bedreigingen en dus tot

incidenten. Dit heeft onder meer geleid tot de initiatieven van het taxi-veiligheidsproject

en de veilige opstapplaats, die op initiatief van de politie momenteel door politie,

gemeente, horecaondernemers en andere belanghebbenden verder uitgewerkt worden.

Uit het regelmatige overleg dat de politie met particuliere beveiligingsorganisaties (3

bedrijven die in het uitgaansgebied actief zijn) heeft om informatie over incidenten uit te

wisselen, geven die organisaties aan dat er een veiliger en beheersbaarder openbare

ordesituatie is dan voor mei 2000. In datzelfde overleg geven taxivertegenwoordigers

hetzelfde aan als de beveiligingsorganisaties, zo meldt het rapport. Dit komt ongeveer

overeen met de gegeven antwoorden in de Ondernemersenquéte, zie hoofdstuk 4.

Tot slot meldt het rapport dat in de beginperiode van de nieuwe sluitingstijden niet al het

dienstdoend personeel ervan op de hoogte was dat slechts 1 shoarmazaak in het

horecaconcentratiegebied een verlenging sluitingsuur tot 02.30 uur had en dat de overige

zaken in dat gebied dus om 01.30 uur moesten sluiten. Dit is naderhand beter

geïnstrueerd en er werd stringenter gecontroleerd. Dit leidde in de evaluatieperiode

enkele keren tot opmaken van procesverbaal voor het overtreden van het sluitingstijdstip

bij shoarmazaken.

5.1.3 Conclusie politiegegevens

De politie concludeert dat weliswaar het aantal incidenten en aanhoudingen ongeveer

16

gelijk is gebleven maar dat dit deels te danken is aan vroegtijdiger optreden in

overlastsituaties (lagere toierantiegrens politie) en dat ook het mobiel bellen naar taxi's

aan het aantal incidenten bijdraagt. De incidenten zijn echter minder ernstig van aard dan

voor de invoering van vervroegde sluitingstijden van de droge horeca op 12 mei 2000,

hetgeen door beveiligingsorganisaties en taxibedrijven bevestigd wordt. Ook geen

aanvoer meer van nieuw publiek na 03.00 uur draagt hieraan bij. De algemene conclusie

is een rustiger straatbeeld na 12 mei 2000, vergeleken met ervoor.

De politie verwacht dat als de droge horeca weer later zou mogen sluiten zoals voor 12

mei 2000 de incidenten zouden stijgen en ernstiger van aard zouden zijn. Daarnaast zou

de overlast voor omwonenden stijgen en langer duren, een slecht imago opleveren voor

het uitgaansgebied en dit zou tot slot de bedrijfsbelasting voor de politie vergroten.

De politie beveelt op basis van haar evaluatie aan om de argumenten van openbare orde

te laten prevaleren en derhalve de proef met de sluitingstijden om te zetten in definitieve

tijden.

5.2 Klachtenregistratie Regionale Milieudienst Eindhoven (MDRE) (tabel 11, bijlage 1)

Om te kijken of er wellicht een veranderd patroon van klachten die met horeca en geluid rond

sluitingstijden te maken hebben, ook een indicator van overlast, zijn bij MDRE de

klachtengegevens categorie "geluidsoverlast van een horecagelegenheid" vanaf 12 mei

1999 tot 12 mei 2000 en 12 mei 2000 tot 12 mei 2001 geanalyseerd. Het aantal

geregistreerde klachten blijkt in de periode 12 mei 2000 tot 12 mei 2001 met 18 toegenomen

vergeleken met dezelfde periode 12 mei 199 tot 12 mei 2000 (zie tabel 1 l).

Hoewel in de klachtenrapporten het tijdstip van het incident vermeld hoort te staan, blijkt dat

dikwijls het tijdstip van melden van de klacht geregistreerd is. Soms blijkt wel uit de korte

omschrijving van de klacht om welk tijdstip het gaat (een exact uur of "tot diep in de nacht").

Van de klachten waarbij uit de omschrijving wel blijkt om welk tijdstip de overlast

ondervonden werd, valt op dat het eindtijdstip van overlast 2.00 of om 3.00 uur is, hetgeen

het tijdstip van algemene of uiterste sluitingstijd is van de natte horeca. Bij de enige

shoarmazaak waar een klacht over is staat uitdrukkelijk in de klacht omschreven dat het een

zaak betreft die na sluitingstijd nog open is en dat hinder ondervonden wordt door geluid van

af- en aanrijden van auto's en rondhangende jeugd. Dit laatste zou kunnen betekenen dat

hier sprake is van afhalen van eten. Verder blijkt uit de omschrijving van de klacht dat het bij

het allergrootste deel van de klachten om overlast van (muziek of ander) geluid van binnenuit

de inrichting gaat, al dan niet doordat deuren open staan. Alleen bij beschreven

shoarmazaak wordt een melding van geluidsoverlast op straat ofwel openbare orde gedaan.

Tot slot blijken klachten op verschillende data deels van dezelfde mensen te komen en

leiden bepaalde locaties tot herhaalde klachten. Over het horecaconcentratiegebied

Havenweg/Kanaalzone gaan - logischerwijze - de meeste geluidsklachten, 7 van de 22 in de

periode 12 mei 2000 tot 12 mei 2001.

5.3 Vergunninggegevens sluitingsuren gemeente

Het aantal café's in heel Heimond (binnen en buiten Centrum) met een vergunning

sluitingsuur tot 3.00 uur was op 12 mei 2000 29 en het aantal shoarmazaken met een

vergunning sluitingsuur tot 2.30 uur was 5. In mei 2001 was dit aantal min of meer gelijk, dat

wil zeggen 31 café's met een vergunning tot 3.00 uur en 5 shoarmazaken met een

vergunning tot 2.30 uur, zowel binnen als buiten het uitgaans- en stadscentrum, hetgeen nu

nog zo is. De verleende vergunningen worden namelijk voor een kalenderjaar afgegeven.

De politie geeft in haar rapport aan dat de droge horeca doorgaans op tijd sluit dus volgens

de verleende vergunning. Buiten het centrum wordt minder systematisch gecontroleerd. Uit

de geluidsklachten bekend bij de MDRE (zie paragraaf 5.2) blijkt geluidsoverlast vaak over te

zijn na 2.00 of 3.00 uur ofwel rond uiterste sluitingstijd.

17

5.4 Conclusies

Uit het ter beschikking staande rapport van de politie blijkt een in het algemeen een positieve

tendens van de ontwikkeling van openbare orde in het uitgaansgebied, voor zover

samenhangend met de vervroegde sluiting van de droge horeca. Het totaal aantal incidenten

en aanhoudingen is ongeveer gelijk gebleven over 2000 en 2001. Belangrijk is echter dat de

ernst van de incidenten is afgenomen en het straatbeeld rustiger is, ook veroorzaakt doordat

er geen nieuw publiek meer na sluitingstijd natte horeca vanuit de rest van de stad en de

regio nog naar de enkele shoarmazaken in het uitgaanscentrum komen. Ook kan de politie

na 03.00 uur beter optreden vanwege het ontbreken van een verblijfsmotief omdat de droge

horeca dicht is. Het rustiger straatbeeld wordt bevestigd door in het gebied werkzame

beveiligings- en taxibedrijven.

Aandachtspunt in het algemeen vormen groepen jongeren die nog na drie uur blijven

rondhangen, maar daar kan de politie tegen optreden vanwege ook weer het ontbreken van

een verblijfsmotief.

Verder aandachtspunt is ook volgens de politie het aanbod van publiek bij de

taxistandplaatsen rond sluitingstijd. Hiervoor heeft de politie inmiddels maatregelen genomen

en in ontwikkeling via het regionale taxi-veiligheidsproject in samenspraak met

belanghebbenden.

Uit de gegevens van de Milieudienst blijkt dat het merendeel van de klachten waar het tijdstip

van het geluidsincident vermeld staat gaat over geluid van binnenuit de inrichting. Opvallend

is dat het eindtijdstip van geluidsoverlast meestal overeen blijkt te komen met de uiterste

sluitingstijden, dus daar houdt de horeca zich ook blijkens dit soort gegevens goed aan.

Tot slot blijken volgens de politie de café's enlof cafetaria's zich in het-algemeen goed aan

de sluitingstijd volgens de vergunning te houden, uitzonderingen daar gelaten.

18

BIJLAGE 1.

Tabellen bij lnwonersenquéte 2001

Tabel 1. Openingstijden voorzieninge stadscentrum

Tevreden Ontevrede Neutraal Totaal Perc.tevr.

n

Cafés/ bars 681 125 74 880 77

Cafetaria's/ snackbars/ shoarmazaken 834 127 69 1030 81

Restaurants 1032 67 68 1167 88

Winkels 1295 93 71 1459 89

Culturele voorzieningen 610 144 110 864 71

Recreatieve voorzieningen 664 246 142 1052 63

Evenementen Nvt Nvt

Bron: lnwonersenquéte 2000

Tabel 2. Tevredenheid sluitingsu n (in percentag

Zeer Tevre- Onte- Zeer Tevreden Weet Totaal

tevreden den vreden onte- noch on- nietl abso-

vreden tevreden geen luut

mening

Het nieuwe algemene sluitingsuur van 12 37 9 4 7 31 1508

cafés/ bars 1 1

Het nieuwe uiterste sluitingsuur van 9 36 12 6 7 30 1501

cafetaria's/ snackbars/ shoarmazaken

Het nieuwe algemene sluitingsuur van 1 1 42 8 3 7 29 1503

terrassen

Bron: lnwonersenquéte 2000

Tabel 3. Ervaren geluids- of andere overlast na 12 mei 2000 vergeleken met ervoor

naar soort respondent

Geen Meer Minder Evenveel Weet niet/ Totaal

antwoord geluid"f geluids- of geluids- of Geen absoluut

andere andere andere mening

overlast overlast overlast

rond rond rond

sluitingstij sluitingstij sluitingstijd

d na 12 mei d dan als ervoor

2000 ervoor

Omwonende van één of 3 3 2 45 (42 %) 55 (60 %) 108

meer café'slbars

Omwonende van één of 15 5 10 65 (30 %) 119 (56 %) 214

meer

cafetaria'slsnackbars/

shoarmazaken

Bezoeker van één of 262 (76 %) 2 7 29 90 390

meer café'slbars

Bezoeker van één of 338 (67 %) 0 3 40 125 506

meer

cafetaria'slsnackbars/

shoarmazaken

Bron: lnwonersenquéte 2000

19

Tabellen Ondernemersenquéte 2001

Tabel 4 Verdeling bedrijven in respons Ondernemersenquéte vergeleken met

ondernemingen in bestand*

Soort onderneming Bestand Respons

Abs. % Abs. %

Café/bar 70 46 % 27 49 %

Cafetarialsnackbar 37 25 % 11 20 %

Shoarmazaak 12 8 % 3 6 %

Restaurant 24 16 % 9 16 %

Portiers-lbeveiligingsbedrijf 3 2 % 2 4 %

Taxi-onderneming 4 3 % 3 5 %

100 % 5 100 %

Totaal .150 i

*Voor de enquéte is gebruik gemaakt van het vergunningenbestand van Bestuurs-en

Juridische Zaken en politiegegevens

Bron: Ondernemersenquéte mei 2001

Tabel 5 Antwoorden op vraag 3 (nieuw algemeen sluitingsuur natte horeca)

Aantal keer Totaal aantal

aangekruist vraag 3

beantwoord

Prettig, want ik hoef minder leges te betalen dan 12 45

voorheen omdat ik altijd later dan 1.00 uur open wilde

zijn (en daarvoor een ontheffing tot 2.00 uur of 3.00 uur

moest aanvragen)

Past goed bij de nieuwe trend van steeds later uitgaan 15 45

Merk ik weinig van 11 45

Andere mening 8 45

Weet niet/geen mening/niet van toepassing- 10 45

Bron: Ondernemersenquéte mei 2001

Tabel 6 Antwoorden op vraag 4 (nieuw uiterste sluitingsuur droge horeca)

Aantal Totaal aantal

keer vraag 4

aange- beantwoord

kruist

Prettig, want zo kan ik de zaak eerder sluiten en dus eerder 1 40

naar huis 1

Prettig, want zo krijg ik niet aan het einde van de 1 4

uitgaansavond in één keer alle klanten in de zaak waardoor

mogelijk ordeproblemen ontstaan

Maakt mij niets uit want ik krijg mijn omzet toch wel op 5 40

ander manieren of op andere tijdstippen

Ik begrijp niet waarom de sluitingstijd vervroegd is 4 40

Niet prettig, want ik heb daardoor duidelijk omzetverlies 2 40

geleden (als dit zo is op verzoek dit graag aantonen met

behulp van belastinggegevens of andere gegevens die dit

verlies vanaf 12 mei aan kunnen tonen)

Merk ik weinig van .9 140

Andere mening 6 40

Weet niet/geen mening/niet van toepassing 116 140

Bron: Ondernemersenquéte mei 2001

20

Tabel 7. Antwoorden vraag 5. (nieuw algemeen sluitingsuur terrassen)

Aantal Totaal aantal

keer vraag 5

aange- beantwoord

kruist

Prettig, past bij de trend van langer uitgaan 16 48

Niet prettig 0 48

Merk ik weinig van 15 48

Andere mening 1 2 148

Weet niet/geen mening/niet van toepassing 1 1 7 148

Bron: Ondernemersenquéte mei 2001

Tabel 8 Antwoorden vraag 6 (ervaring van portiersibeveiligingsbedrijven met nieuwe

sluitingstijden)

Aantal Totaal aantal

keer vraag 6

aange- beantwoord

kruist

Het uitgaan van publiek na sluitingstijd verloopt 3 7

geleidelijkers/rustiger dan vóór 12 mei 2001

Het uitgaan van publiek na sluitingstijd verloopt onrustiger 0 7

dan vóór 12 mei 2001

Het uitgaan van publiek na sluitingstijd is hetzelfde 0 7

gebleven na 12 mei 2001

Merk ik weinig van 1 7

Andere mening 0 7

Weet niet/geen mening/niet van Noepassing 3 7 1

Bron: Ondernemersenquéte mei 2001

Tabel 9 Antwoorden op vraag 7 (ervaring taxibedrijven met nieuwe sluitingstijden)

Aantal Totaal aantal

keer vraag 7

aange- beantwoord

kruist

Het aanbod van publiek na sluitingstijd bij de taxi's verloopt 1 8

geleidelijkers/rustiger dan vóór 12 mei 2001

Het aanbod van publiek na sluitingstijd bij de taxi's verloopt 2 8

onrustiger dan vóór 12 mei 2001

Het aanbod van publiek na sluitingstijd bij de taxi's is 0 8

hetzelfde gebleven na 12 mei 2001

Merk ik weinig van 1 8

Andere mening 2 8

Weet niet/geen mening/niet van toepassing 3 8

Bron: Ondernemersenquéte mei 2001

21

Tabel uit Politierapport

Tabel 10 Incidenten en aanhoudingen horecaconcentratiegebied Heimond 1999, 2000,

2001 (geweidsdelicten, aantastingen van het openbaar gezag of openbare orde,

bedreigingen en beledigingen)

Aantal incidenten horecaconcentratiegebied Aantal incidenten horecaconcentratiegebied

Heimond op za (--vrijdagnacht) en zo Heimond op za (idem) en zo (idem)

(=zaterdagnac t)

Tijdstip 1999 2000 2001* 1999 2000 2001*

00.00-00.01 8 11 7 8 5 3

01.00-02.00 11 17 16 3 11 9

02.00-03.00 18 13 21 19 8 15

03.00-04.00 24 36 27 20 18 17

04.00-05.00 7 7 14 - 4

05.00-06.00 3 4 2 - 1

Totaal 71 88 87 50 47 46

*Tot 14 november

Bron: Politierapport "Beleidsevaluatie sluitingstijden horeca" d.d. 4 decen, ber 2001

Tabel gegevens MDRE

Tabel 1 1 Klachten geluid en horeca vanaf 12 mei 2000 tot 12 mei 2001

Klachten geluid Klachten geluid horeca

horeca 12/5r99- 12/5P00-1215/'01

12151'00

Aantal 4 22

Waarvan aangegeven dat het 0 5 (incl. l x "tot diep in de nacht")

rond sluitingstijd is

Waarvan een terras betreffend 0 1

Steenweg betreffend 1(geluid van binnenuit 1 (geluid van binnenuit zelfde café)

café)

Havenweg betreffend 0 7 (alles betreffend muziek van binnenuit 1 of

meer café's voorzover uit rapport op te maken)

Waarvan dezelfde locatie 0 13 (waarvan 7x Havenplein en 6 x een café aan

de Koninginnewal)

Bron: Klachtenregistratie MDRE

22

1

Bijlage 2. Politierapport

23

P LITI E

Brabant Zuid-Oost

Evaluatie sluitingstijden horeca.

Inleiding.

Deze evaluatie richt zich op de effecten van de aangepaste sluitingstijdstippen op het gebied van

openbare orde, voorkoming van geweidsincidenten en bedrijfsbelasting van de politie, toegespitst op

de vervroeging van uiterste sluitingstijden voor de droge horeca, namelijk van 03.30 naar 02.30 uur.

Startpunt is de situatie voor mei 2000. Deze situatie was immers de directe reden tot de

beleidsmaatregel. Daarna wordt een vergelijking gemaakt met de waargenomen situatie over een

zelfde periode na invoering van de beleidsmaatregel.

Criteria daarin zijn het aantal incidenten van:

0 Geweidsdelicten

0 Aantastingen van het openbaar gezag of openbare orde

0 Bedreigingen en

0 beledigingen

Als maatstaven gelden de empirische gegevens voor en na invoering van de beleidsmaatregel met

betrekking tot het horecaconeentratiegebied.

Deze beleidsevaluatie heeft tot doel vast te stellen of de ingevoerde beleidsmaatregel heeft geleid tot

het gewenste effect en of de waargenomen effecten een gevolg zijn van de beleidsmaatregel.

Speerpunt van gemeentelijk- en politiebeleid is het terugdringen van geweld. Politie-inzet in de horeca

vindt plaats ter voorkoming van geweidsdelieten en overige verstoringen van de openbare orde. Een

en ander conform de respectievelijke activiteitenplannen. Daarin is rekening gehouden met een inzet

van 7 politiemedewerkers gedurende de vrijdag, zaterdag en evenementdagen van 22.30 uur tot 04.00

uur.

Zowel de afweging van belangen en inzet van politiecapaciteit is een medeverantwoordelijkheid van

het bestuur. Deze evaluatie dient dan ook als informatiebron voor dat bestuur in hun afwegingen van

belangen.

Beleidsevaluatie sluitingstijden horeca pagina: 1

A.A. Leyzer, 04-12-01

P LITI E

0 Brabant Zuid-Oost

Ad. 1 Bedrijfsprocessensysteem politie.

Blijkens het bedrijfsprocessensysteem van de politie is er met betrekking tot ordeverstoringen

sprake van pieken in incidenten en aanhoudingen op za en zo tussen 02.00 en 04.00 uur.

Zoals onderstaande tabellen laten zien is er op bepaalde tijdstippen sprake is van een

toename en daling van het aantal incidenten. Voor het totaal kan echter gesteld worden dat

het aantal incidenten en aanhoudingen over 2000 en 2001 ongeveer gelijk zijn gebleven.

Aantal incidenten Aantal aanhoudingen

horecaconcentratiegebied horecaconcentratiegebied

op za en zo op za en zo

Tijdstip 1999 2000 2001 Tijdstip 1999 2000 2001

00.00 - 01.00 8 1 1 7 00.00 - 01.00 8 5 3

01.00 - 02.00 1 1 1 7 1 6 01.00 - 02.00 3 1 1 9

02.00 - 03.00 1 8 1 3 2 1 02.00 - 03.00 1 9 8 1 5

03.00 - 04.00 24 36 27 03.00 - 04.00 20 1 8 1 7

04.00 - 05.00 7 7 1 4 04.00 - 05.00 - 4 2

05.00 - 06.00 3 4 2 05,00 - 06.00 - 1 -

Totaal 7 1 88 87 Totaal 50 47 46

Tot 14 november *Tot 14 november

Ad. 2 Samenvatting weekend- horecarapportages uitvoerend politiepersoneel.

In tegenstelling tot de stabilisatie die tot uiting komt in het aantal incidenten en aanhoudingen,

spreekt het politiepersoneel zich in hun weekendrapportages toch uit over een rustiger

straatbeeld en een meer overzichtelijke en beheersbare situatie sedert de vervroegde

sluitingstijden van de droge horeca.

Hoe is dit te verklaren?

(Natte)Horeca-inrichtingen sluiten eensgezind om 03.00 uur. Bezoekers hebben daarna in het

algemeen het doel huiswaarts te gaan. Omdat alle horecagelegenheden om 03.00 uur hun

bedrijfsvoering staken, is er echter minder sprake van een gefaseerde afvoer. Velen zijn

afhankelijk van taxivervoer en deze bedrijven worden geconfronteerd met een verhoogde

vraag in een kortere periode. Het aanbod is daar kennelijk niet op afgestemd.

Nieuw sinds mei 2000 is dat er na 03.00 uur geen horecabezoekers naar de droge horeca

worden aangevoerd. Voor de vervroeging van sluitingstijden voor de droge horeca, bezochten

bezoekers van horecagelegenheden, ook van buiten Heimond, de droge

horecagelegenheden. Daardoor voegden zich na 03.00 uur nog bezoekers toe aan het

straatbeeld en bezochten deze massaal de enkele droge horecagelegenheden.

Ook is er merkbaarder sprake van groepen jongeren die waarschijnlijk op zoek naar sensatie

na sluitingstijd bij een bepaalde horecagelegenheid blijven "hangen". Een belangrijk deel van

de incidenten en aanhoudingen vinden na 03.00 uur plaats. Dit in tegenstelling tot de situatie

voor mei 2000, voor de vervroeging van de sluitingstijden droge horeca.

Wegens het ontbreken van een legitieme reden tot "hangen" (de droge horeca is immers

gesloten) kan tegen deze groepen in het belang van de openbare orde worden opgetreden.

Dit verhoogt de bruikbaarheid van openbare orde maatregelen cq dwangmiddelen. Incidenten

worden sneller zichtbaar en vroegtijdig optreden leidt tot vermindering van de kans op

escalatie.

De politiemensen, die wekelijks het toezicht op de horeca uitoefenen, hebben de indruk dat

door hun snellere waarnemingen en rapportages het aantal incidenten weliswaar ongeveer

gelijk is gebleven, doch de ernst is afgenomen. Over het algemeen zijn alle bezoekers om

03.30 tot 03.45 uur vertrokken.

Beleidsevaluatie sluitingstijden horeca pagina: 3

A.A. Leyzer, 04-12-01

P LITI E

0 Brabant Zuid-Oost

een negatieve beeldvorming van de horeca, maar ook van Heimond als uitgaansstad, hetgeen

kan leiden tot economisch nadeel voor de horecaondernemer.

een grotere bedrijfsbelasting van politie na 03.00 uur.

Aanbeveling

Er dient een afwegen te worden gemaakt tussen de economische belangen van de horecaondernemer

en het belang van openbare orde en veiligheid. Ik kom daarbij op geen ander advies dan de belangen

van de openbare orde en veiligheid te laten prevaleren en stel daarom voor om de proef om te zetten

in daadwerkelijke definitieve sluitingstijden voor de droge horeca. (01.30 uur met

verlenging mogelijkheid tot 02.30 uur)

A-A e

irsr

n p van politie Heimond West

Beleidsevaluatie sluitingstijden horeca pagina: 5

A.A. Leyzer, 04-12-01

T4--

0L9'@9'0Z'99 Xucg E)Ni :,914131911uL'g

PUOWIGH ZV OOL91096 snqlsod :Salpeeiluapuodseijoo

9£L) 99-Z6t,0 :xcJILZLLgg-Z6170 -1941 @ @jedlaiq 1 ucA qdesor suei -i

lialsaawe6inq aC]

'Pu0wIGH UeA siopnoqlam ua jalseewe6ing

'PualqOEBOOH

.snlsnbne 9 JE!UEA gi]UL-@L-A -w-A-i iL-eq@!ajaq

'(JA 'OP '!P) 69@)99 'Ju '191 '@IICUIPJQOOSP!a109 6Uij9p4e 'WE(] UBA 'N -mw law uewaudo joeluoo n

juni 'u96usAluo 11!m a6e:poddei alaq96 ap n sie jo:4,gaq U96CJA BOU a6elf!qgp UCA UGZGI lgq eu n siV

-jawwnuuoo4a1al PUeSISUaAoq BIA U@J@WOIUI

snlsn6neZ@EUJ9AOJ@Iqn;un@siepueUaaSJ9AEJ ui@aijqnjeluaawa69pC]API@WO6UCPIPJOM

]!p 'U961ZFIM 60U UE@ 6U1J9PC6J@A ai;c@oi] inn 0£'6 @ 6UL-AUL-e 9 ei-]

'PUOWIGH q 1 ucA qd sor su

'96e49 Z 'opuoloosog ui 'apueelsuee snlsn6nL- 9Z UEA uepaqu9691,96ueV a@f!ijnnlsag ua augwe61V

aissiwwoospeej,gp ui uapiom plepueqeq jcz eilenleAG apiG;S96lSeA -if!unf 9 do suo joop 9(]

'sesnoxe azuo jooajeem 'el@nbue

Gp J9A0 lqoijgq sed nu n 16uetquo wojeep ua sem 6uilgopaq ap ucp pinnpa6 je6ucj:geaq Gi]En]E?A9 9(]

U96UIJL>AJ@ 9A@il!sod PU969MJ9A0 SU969M 'U9Afliq

PICEqPUCq96 'UfiZ PJGOA96UI OOOZ!@W Z @ ied E)ip uap[i1s6uil!nis op IE?p sigisniouoo augwa61e 9C1

-eo] f!qjeiq n lim ueinjs azac]

-U96UII9Aaquee ua seisniouoo 1e4uee u@@ 1o4 p!a196 'SUE)AG696 9JapUe 49W UaWes ':gaaq al?nbue @C]

-11JaMJ@A U[IZ UOISII]U96eJA apinAG6UI 9(]

-ueeia 6u1

.IJ9MGPaW @p JOOA flM U9XUCP uaqqaq pieaujnoleie6 algnbue ap eip siewaujapuo 911V

",E0,9JOq 960JP., Gp UeA Ua "EO9JOq 9:4eU" GPWCCUg60Z 9P UCA 'U9SSE?JJg;

ap UCA uapf!1s6uil!nis @p J9A0 Ua6CJA ]@W pinnls@6 alenbue uea n fim ueqqaq @OOZ UCA ieerJO0A laq Ui

'mnOJAGW/J9,gq 91qOC9!D

uapf!lsbuil!nis eilen]EA3 U96UilaAequee ua soisnic)uoo :diemiepuo

:,p,p IE>ijq mn

:@iewuax mn

69@199 :Jus91@JOO(I

puloq,qs :@iewua>i suo

ZOOZ!Inf g @ 'Pu0w1aH

u,gpueqqaq6uelaq

GB]J9A0 u@ Pu0w1aH sJGw9uJ9PU0C09J0H :UCV

E)NI13(1-1V:AVIS

Pu01u19H aluagmad

V9V UISSIWI/VOD ONIKaNSINN9M'dgL

0L9'@g'OZ'99 @UL'g!DNI :91]Eigllucg

Puow]aH ZV OOL91096 snqlsod :saipaailuepuodsaijoo

9£LLgg-Z6170 :XEIIJ ZLI 99-Z6170 '1941 @ liediaiq l ucA qdasor sul-j -1

u,gpf!1s6uil!niS gilenleA3 :a6e11!9

sqooer -"-V-V -sip -iq(]

'Pu0w19H UeA jalseewo6inq 9C]

'Pu91q0e600H

'(Pu0w1aH ZV 00) 9 '096 snqlsod) ueueipui:U!jqosieL-mzgq PJg@AIIOW@6 U@@ ';!nisE)q 4!p

UCA 6UIPU9ZJ9A LU u,9@,gm saz uauuiq u969:paiq n junm'ue'p 'I!nlsaq I!p law ;uaq .suee laiu laq n uatpul

-[jawwnuuooj,giel puCelSU9Aoq E!IA uaiewolui snisn6ne Z@ CU JaA0Jaiq n jun@

SI9PUC U9 OSJEACI 1 ui @aijqnjalua9w96 op eiA PIOW@6 Uep IPJOM ]!P 'U@61zfim 60u Ue@ bulJapC61eA

ailF->@oi] inn -@ @iediaiq 1 UEA qdasor suei-1 'opuoloosog a6LD;a"Z 'inn 0£'6@ 6UEAUeE 'ZOOZ snlsn6ne

.93 UCA U9p9qUe6a1,96ueV a@f!ijnnlsag U@ @UaW961V eiSSIWWOOSPeCJ9JU99W06 op UEA 6UIJ@PE619A

ap ui uapiom plapueqgq lcz Pu0w1aH eOeJOH uaP1!1s6uil!niS luewijadx3 ]@q UeA ailenleae aCI

-if!unf 9 UeA 6UIJgpE6JgAa6@JIOO op Ui PleIS@61seA Si @ip Ua si pi;@pueqaq 49ijq mn @oo

@njsplooq ui uijeem 'ailenlEA9 @p ucA Is@,91 eiej69;ui op uewo@ao; n eop jailq azep [!q 96elf!q siV

-uaiejouoq al laiu @aozj@A mn 'si u@w0uG6ul @13 UeA JGaq op joop sieoz jundpuels ajapjaa laq [iq

4f!iq 'PlalS96J00A n joop siloz uapf!1s6uil!nis apwinjj@A J@PJ@A 60U UCA 6,9MU9@IS op u@ uieldU9ACH

l@q UEA 15UIA,96W0 op JOOA 6uilséiaqsp!nia'6 op gweu law iapuoieem'apu@6@m ugioloel aliv

-ldooljoop 5ou @oo ai;E?nieA9

op epueinp@6 ua @003 !aW Z @ ;01 OOOZ !9W Z L UCA dgij laaioi o @ep ;uawijadxe laq UCA ailenleag

op Ui U9WOUE)60@W Si IEP '@aOZJaA mneiu uea sie 9Aieqjap I!jde ZZ -p-p laijq mn mnoqosgq @i

-ucepa6je

snp 49ijq eiepjee eip sem eewiceCI -uielduaACH laq UeA 6UIAa6WO op UeA'6uiwwalsgquoom

iapuoieem ap6uaw96 op uelz96 ua dail 6ou luewijedxe laq ueol lepwo 'uazam964e

"OZJAA IEP @OOZ IJE?CW 6 @ -p-P 190ZJ9A E)J@pjae ;@q do:4aaq '@13 uEA -jqp jalsaewa6inq 6[iewJ00A

'Boom

:PEEW 6 @ -P-P 'QJEO-EzEld UCA U@UF]M J@aq @p JOOP WOJeEp @aOZJaA JapJ,99 ;9q JCE?U ]SFIMJ@A @oo n

uijeem 'inn oo-.@ jeeu inn 00-£ UeA U9A!nqOSJaA pf!1s6uil!nis alsj94!n op UEA UIZ @p Ui 5@MUGAEH aP uBe

91cO-E?zE?Id UBA ugpf!4s6ui;!nis op UCA 6uiwinjj@A WO ]qC)OZJ,9A SICEW6OU n:4aaq @jf i!JdL- 3Z UeA leiiq [iq

':palnOH ucA J99q 91q0eOE)

pf!1s6uil!nis 6uiwinijeA 6ECJAUEE 6u'J9uu'J@H :diemiepuo

3003 I!jde ':,p,p jeijq mn

:ijewuai mn

69@Jgg :Jus91@JOO(I

PAuloqlooqllS :Mjawua>i suo

ZOOZ!Inf 9 @ 'Pu0w19H

PUOWIGH S@l @OLg

9@-t,@ 69MU@ACH

:palnOH ucA '@] -JqC] :ueV

!DN113CI=IV:JVIS

puomlah

VqV 9ISSIIXIXOD ONINgNSINN9N X'AL